Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms

Miền Tây, năm mới... tôm cá rộn ràng hơn

BCT, 10/1/2005

Đi một vòng mấy tỉnh miền Tây Nam bộ dịp cuối năm Thân nhiều trắc trở của thử thách thị trường, thấy cây lúa, con cá… đang có đà làm cho bà con nông dân tin là sẽ “có ăn” hơn trong năm Dậu mới...

Gạo ngon hơn, có giá hơn

Tuy vẫn còn quá nhiều giống lúa mới được bà con xài - tức là sẽ cho gạo khó có cùng chất lượng, khó bán được giá cao đồng đều - nhưng nhiều nơi bà con đã làm được nếp và gạo thơm chuyên dành cho xuất khẩu. Năm ngoái, lần đầu tiên nông dân miền Tây bán cho thương lái để tới tay các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu được 100.000 tấn gạo thơm này. Mấy năm trước, kiếm được 10.000 tấn đã khó lắm rồi. Mà giá xuất từ 245-250 USD/tấn – theo lời tiến sĩ Bùi Chí Bửu, Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL, giá này cả doanh nghiệp và nông dân đều có lời khá. 

Năm ngoái, bà con nông dân ở 13 tỉnh, thành phố miền Tây đã góp phần chính vào việc xuất 3,7 triệu tấn gạo, đạt kim ngạch khoảng 900 triệu USD, cao hơn dự tính 160 triệu USD; giá gạo xuất khẩu tăng 15–20%. Bước vào năm 2005, trong tay các doanh nghiệp xuất khẩu đã có nhiều hợp đồng xuất 500.000 tấn gạo. Ngành chức năng đang tính năm nay sẽ làm khoảng 36 triệu tấn lúa, trong đó tập trung hơn cho lúa chất lượng cao, để có thể xuất được từ 3,8 - 4 triệu tấn gạo. Riêng tỉnh biên giới An Giang, vẫn giữ sản lượng lúa cao nhất nước hiện nay (nhờ tăng được năng suất mặc dù giảm diện tích): khoảng 3,3 triệu tấn cho cả năm với chất lượng giống tốt hơn, kỹ thuật canh tác “gắn kết” hơn giữa nhà nông với cán bộ khuyến nông. Tiếp đến, rút kinh nghiệm năm rồi, nhiều doanh nghiệp đầu tư mạnh hơn cho việc hợp đồng mua, thu hoạch, bảo quản và xay xát trước khi xuất đi để cố gắng có nhiều gạo chất lượng tốt đồng đều.

Nói như ông nông dân Nguyễn Văn Điểm ở vùng Tứ giác Long Xuyên (An Giang): “Năm 2004, nông dân phấn khởi vì trúng mùa trúng giá. Tui tin là với cái đà này, nếu bán được giá 2.500 đồng một ký lúa thì năm 2005 nông dân sẽ vui hơn”. Tuy nhiên, nếu giá phân bón, xăng dầu, thuốc trừ sâu... tiếp tục tăng thì lợi nhuận của bà con nông dân chưa chắc sẽ tăng dù gạo bán có giá.

Tôm cá rộn ràng hơn

Trước hết là mô hình nuôi tôm càng xanh trên ruộng lúa ở Viện Lúa ĐBSCL, chắc sẽ được bà con nông dân nhiều nơi áp dụng. Ba năm làm thí điểm một vụ lúa đông xuân + một vụ tôm càng xanh trên 4,5 ha, theo lời tiến sĩ Dương Văn Chín, Trưởng Bộ môn Cơ cấu cây trồng của Viện Lúa ĐBSCL: “Lợi nhiều bề, và nên giúp cho nông dân ở các vùng nước ngọt không bị lũ lụt tấn công, biết làm một tôm - một lúa”. Cái lợi đó là: nuôi tôm càng xanh thu lời gấp 3-4 lần trồng lúa hè thu; giữ được môi trường ruộng đồng (nhờ dùng ốc bươu vàng làm thức ăn cho tôm và trồng cây điên điển làm sạch nước, bồi bổ đất); và nông dân thêm thu nhập (khoảng 50.000 đồng/ngày công) trong mùa nước nổi nhờ bán ốc bươu vàng. Theo tiến sĩ Nguyễn Thanh Phương, Trưởng Khoa Thủy sản Đại học Cần Thơ: “Nếu làm được 10-15% trong tổng diện tích một triệu ha lúa ở miền Tây theo mô hình này thì nông dân sẽ tăng lợi tức đáng kể và việc chuyển đổi cơ cấu nuôi trồng có kết quả”.

Kế đến là chuyện con cá tra, cá ba sa. Hội nghị hồi cuối năm 2004 tại An Giang của Bộ Thủy sản cho thấy, nghề nuôi và chế biến xuất khẩu hai loại cá này sẽ mở rộng hơn, từ năm 2005. Năm ngoái ngư dân ven sông Tiền, sông Hậu và sông Đồng Nai nuôi được 300.000 tấn, doanh nghiệp mua, chế biến xuất khẩu được hơn 400 triệu USD. Dự tính, tới năm 2010, sẽ nuôi khoảng một triệu tấn để đạt kim ngạch xuất khẩu cỡ 850 triệu USD. Đáng nói ở đây là, tuy bị vụ kiện chống phá giá của Mỹ hồi tháng 6-2002, thị phần Mỹ sụt giảm, nhưng nhờ danh tiếng và chất lượng hai loại cá này, các doanh nghiệp đã mở được thị trường châu Âu và tiêu thụ nội địa khá mạnh. Ngoài chuyện chế biến phi lê đông lạnh, các doanh nghiệp - dẫn đầu là Công ty Agifish ở An Giang - đã làm thêm được hơn 100 mặt hàng tinh chế từ cá tra, cá ba sa, cho giá trị gia tăng cao, xuất thẳng vào nhiều siêu thị trong và ngoài nước.

Sau cùng là chuyện con tôm sú xuất khẩu - mặt hàng mạnh nhất đã góp phần vào kim ngạch hơn 2,2 tỉ USD hàng thủy sản xuất khẩu cả nước năm rồi. Kết luận tăng thuế nhập khẩu của vụ kiện chống bán phá giá tôm từ Mỹ, tuy ảnh hưởng không nhỏ tới cả người nuôi tôm và nhà chế biến xuất khẩu, nhưng như lời ông Hồ Quốc Lực - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần thực phẩm Sao Ta (Sóc Trăng) kiêm Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam: “Chất lượng sẽ thuyết phục khách hàng”. Ông Hồ Quốc Lực khuyến cáo, từ người nuôi tôm đến nhà chế biến, nếu biết liên kết theo kiểu “buôn có bạn, bán có phường”, đầu tư tốt cho việc áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào cả nuôi trồng, chế biến theo các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế và quản trị cho giỏi thì con tôm sú Việt Nam với hàng chục sản phẩm cấp đông và tinh chế, sẽ vẫn chiếm lĩnh thị trường thế giới. Có doanh nghiệp, như Công ty TNHH Minh Phú ở Cà Mau, năm 2003 xuất được 119 triệu USD, sang năm 2004 xuất tới 140 triệu USD, thì ngay đầu năm 2005 đã ký được hợp đồng “vài chục triệu đô” nữa. Và vẫn theo lời ông giám đốc Lê Văn Quang mà người ta hay quen kêu là “Quang Sú”, thì công ty Minh Phú chuẩn bị đầu tư khép kín từ nuôi đến chế biến xuất khẩu con tôm sú Việt Nam theo “chuẩn” quốc tế.

Lo thương hiệu nhiều hơn

Chuyện lo thương hiệu cho hàng nông, thủy sản của ta lâu nay chưa được quan tâm nhiều. Năm 2004, thấy rộn lên chuyện này ở các doanh nghiệp, nông ngư dân, nhà khoa học, nhà quản lý và cả... nhà báo. Hồi giữa năm, Thời báo Kinh tế Sài Gòn đã cùng Công ty Cà phê Trung Nguyên lập “Câu lạc bộ xây dựng thương hiệu nông sản Việt Nam”. Câu lạc bộ này lại cùng nhiều viện, trường, cơ quan khoa học tổ chức hội thảo ở nhiều tỉnh để giúp nông dân làm chuyện này. Tới giờ, đã có 13 sản phẩm được hỗ trợ đăng ký, xây dựng thương hiệu bài bản như chè Mộc Châu (Sơn La), vú sữa Lò Rèn (Tiền Giang), sầu riêng Cái Mơn Chín Hóa (Bến Tre), cam sành Tam Bình (Vĩnh Long), thanh long Hoàng Hậu (Bình Thuận), xoài cát Hòa Lộc sông Hậu (Nông trường Sông Hậu)...

Rồi tại Hội chợ Nông nghiệp quốc tế 2004 ở Cần Thơ hồi cuối năm ngoái, lần đầu tiên Bộ Nông nghiệp, Bộ Thương mại và Ban Tổ chức hội chợ làm lễ tôn vinh và trao giải “Thương hiệu Bạn nhà nông Việt Nam” cho 79 doanh nghiệp. Đây là kết quả bình chọn trực tiếp của nhà nông từ phiếu điều tra do Đại học Cần Thơ tổ chức từ tháng 5-2004. Và theo giáo sư tiến sĩ Võ Tòng Xuân - Hiệu trưởng Đại học An Giang kiêm Chủ tịch Hội đồng giám định “Thương hiệu Bạn nhà nông Việt Nam”, thì đây là một cách làm để giúp nông sản của bà con nông dân ra dần với “sân chơi” thế giới trước cơ hội Việt Nam có thể gia nhập WTO vào cuối năm 2005.

Ngay như với sản phẩm cá tra, cá ba sa, Bộ Thủy sản và các doanh nghiệp cũng đã quyết xong chuyện chọn tên chung để đăng ký thương hiệu. Đó là Pangasius, cái tên mà hơn hai năm qua thị trường châu Âu đã quá quen thuộc với sản phẩm phi lê đông lạnh của cá tra, cá ba sa Việt Nam vì chất lượng thịt trắng và thơm ngon của chúng. Ông Ngô Phước Hậu, Giám đốc Công ty Agifish An Giang - nơi mà năm rồi đã xuất được 48 triệu USD từ hai con cá này - cho biết bước vào năm 2005, Agifish sẽ đột phá làm bao bì và thương hiệu cho hàng phi lê cá tra, cá ba sa Việt Nam. Là vì, lâu nay không tìm ra bao bì gói được miếng phi lê ấy, nhưng sau khi dự một hội chợ ở Tây Ban Nha, ông Hậu đã “nhắm” tới một loại bao bì khả dĩ làm được chuyện này. Ông Hậu nói: “Làm được vậy thì người tiêu dùng càng yên tâm hơn nhờ truy xuất được nguồn gốc miếng phi lê đó; nó được nuôi ở bè cá nào, cho ăn thế nào, chế biến làm sao...”.

Sang năm 2005, chắc là những chuyện lo thương hiệu cho hàng nông thủy sản kiểu như vậy sẽ “sung” hơn. Và năm mới, hẳn là sẽ rộn ràng hơn nữa chuyện liên kết “năm nhà” vừa xuất hiện trong năm cũ (Nhà nước – nhà khoa học – nhà doanh nghiệp – nhà nông – nhà báo) trong bức tranh phát triển nông thôn ở miền Tây Nam bộ.

Huỳnh Kim