Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms

Bao giờ Việt Nam thành “cường quốc” tôm sú?

VNECONOMY, 15/09/2004

Trên thị trường thế giới, con tôm sú là “hàng độc” của Việt Nam. Trong 5 nước bị đơn trong vụ kiện tôm thì sản phẩm của họ chủ yếu là tôm thẻ chân trắng, chỉ có Ấn Độ sản xuất một ít tôm sú.

Theo Hiệp hội chế biến và xuất nhập khẩu thuỷ sản Việt Nam (VASEP), năm 2003, nước ta sản xuất 300.000 tấn tôm, trong đó tôm nuôi đạt 244.000 tấn. Đây cũng là năm mà kim ngạch xuất khẩu tôm vượt mức 1 tỷ USD, chiếm 49% tổng kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản. Điều đó cho thấy vị trí quan trọng của con tôm trong cơ cấu xuất khẩu.

Lợi nhuận lớn, rủi ro còn lớn hơn

Thế nhưng, sản xuất tôm cũng là một ngành đầy rủi ro, ngoài vụ kiện vừa qua, người nuôi tôm còn bị rủi ro khi tôm bị dịch bệnh chết hàng loạt vẫn thường xuyên xảy ra. Mới đầu vụ thả giống năm nay, các vùng nuôi tôm trọng điểm ở Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau, đã bị bệnh chết hàng loạt làm nhiều người mất trắng.

Có tỉnh như Sóc Trăng, tôm giống thả lần 2 vẫn chết đến độ chính quyền phải ra văn bản cấm thả tôm giống trong thời điểm đó. Vì lý do này mà gần 50% diện tích nuôi tôm ở một số tỉnh ĐBSCL bỏ trống vì nông dân không còn vốn đầu tư lần nữa hoặc không dám “đánh cược” với vuông tôm. 

Vượt qua được “cửa ải” tôm chết, đến kỳ thu hoạch thì giá tôm nguyên liệu lại rớt xuống. Tại ĐBSCL, 6 tháng đầu năm nay giá tôm thương phẩm 2 lần biến động giảm từ 20.000-40.000 đồng/kg. Tôm 30 con/kg từ 120.000 đồng/kg xuống còn 80.000 đồng/kg, loại 40 con/kg từ 90.000 đồng/kg giảm còn 70.000 đồng/kg. 

Trong khi đó, đầu tư nuôi được 1 kg tôm thương phẩm phải tốn ít nhất 45.000 - 50.000 đồng/trong điều kiện thuận lợi thời tiết và giá các loại vật tư, thức ăn không biết động. 

Còn năm nay giá thức ăn cho tôm tăng bình quân 3.000 đồng/kg, xăng dầu tăng bình quân 1.000 đồng/kg. Chỉ tính riêng cái việc quạt oxy cho tôm thở, mỗi ha người nuôi đã tốn thêm cả triệu đồng.

Hiện nay giá tôm đã nhích lên đôi chút nhưng các doanh nghiệp vẫn mua cầm chừng vì vụ kiện tôm của Mỹ. Thị trường Mỹ đang “đóng băng”, các doanh nghiệp đang tìm thị trường mới chưa biết sẽ ra sao, trong khi đó vụ nuôi 1 đã kết thúc, vụ 2 trong năm đang sờ sờ trước mắt mà cuối năm thời tiết thường biến động, môi trường ô nhiễm nặng. Người nuôi tôm vì thế như đánh đu với thời cuộc. 

Mặc dù vậy, trên thị trường thế giới con tôm sú là “hàng độc” của Việt Nam. Trong 5 nước bị kiện thì sản phẩm của họ chủ yếu là tôm thẻ chân trắng, chỉ có Ấn Độ sản xuất một ít tôm sú, còn Thái Lan do nuôi tôm sú bị chết nên cũng đã chuyển phần lớn diện tích sang nuôi tôm thẻ chân trắng.

Nhiều nước châu Âu, châu Á lại rất thích ăn tôm sú vì ngon hơn, đặc biệt là người Nhật. Chính phủ cũng đề ra chỉ tiêu cho ĐBSCL đến năm 2005, sản lượng đánh bắt và nuôi trồng thuỷ sản đạt 1,7 triệu tấn (trong đó 250.000 tấn tôm), kim ngạch xuất khẩu đạt 1,5 tỷ USD, chiếm 60% sản lượng cả nước và đến năm 2010 sản lượng thuỷ sản đạt trên 2 triệu tấn (trong đó 400.000 tấn tôm). 

Để đạt mục tiêu này, các tỉnh ĐBSCL đang khẩn trương thực hiện 65 dự án lớn và vừa cho hạ tầng kỹ thuật. Lớn nhất là dự án tôm - lúa nam quốc lộ 1A thuộc huyện Giá Rai - Bạc Liêu rộng 35.000 ha. Đồng thời, Bộ Thuỷ sản và VASEP đang xây dựng một số dự án quản lý an toàn vùng nuôi tôm theo tiêu chuẩn quốc tế, tiến tới quản lý đồng bộ chất lượng tôm từ khâu con giống đến khi chế biến xuất khẩu. 

Không thể thả nổi công nghệ, kỹ thuật 

Việc tôm chết hàng loạt từ trước đến nay chủ yếu là chất lượng con giống kém. Điều này ai cũng biết nhưng không quản lý chặt. Mỗi năm các tỉnh ven biển ĐBSCL cần hàng chục tỷ con tôm giống nhưng khả năng cung ứng tại địa phương chỉ chiếm 20-30% nhu cầu.

Tôm giống từ miền Trung đổ xô vào đa số đã mắc bệnh hoặc do đi xa nhiều ngày khi đến nơi không còn muốn thở nữa nói chi phát triển tốt trong môi trường lạ. Sản lượng tôm nuôi năm nay do đó chỉ bằng 70% năm qua.

Để chấm dứt tình trạng này, Ninh Thuận được đầu tư dự án xây dựng khu chuyên sản xuất giống tôm sú chất lượng cao đi kèm khu kiểm dịch giống bố mẹ với vốn đầu tư 33,2 tỷ đ trên địa bàn xã An Hải, huyện Ninh Phước với diện tích 125ha. Dự kiến mỗi năm tại đây sẽ cung cấp cho thị trường 10 tỷ con tôm sú giống.

Đồng thời, tại đây còn lưu giữ, nghiên cứu giống bố mẹ, tái sản xuất giống gốc, giống thuần chủng để cung cấp đàn giống hậu bị cho trại giống các địa phương và cơ sở sản xuất giống. Tại Bến Tre, Trung tâm kiểm tra chất lượng thuỷ sản Việt Nam cũng đầu tư dự án nuôi tôm sạch đang thử nghiệm.

Các tỉnh ĐBSCL từ mấy năm nay cũng thử nghiệm mô hình tôm - lúa, tôm - cá, tôm - rừng, tôm sinh thái. Hiện Cà Mau đã có 5.000 ha tôm sinh thái. Bến Tre và Bạc Liêu đang triển khai nuôi tôm công nghiệp sử dụng các chế phẩm sinh học và xây dựng các khâu xử lý chất thải và bùn trong vuông nuôi trước khi thải ra sông.

Tuy nhiên, nuôi tôm là một ngành nghề đặc biệt với vốn đầu tư lớn nhưng lại luôn phá vỡ môi trường để lại hậu quả nặng nề. Nuôi tôm công nghiệp đang thử nghiệm có hiệu quả nhưng đến một lúc nào đó giá thành sản xuất cũng sẽ rất cao như ở các nước công nghiệp vì vốn đầu tư lớn và đòi hỏi quy trình nghiêm ngặt với các trang bị kỹ thuật đúng chuẩn. Nuôi tôm sạch như tôm sinh thái, tôm - cá, tôm - rừng... hiện chủ yếu là thử nghiệm.

Cho nên, có lẽ đến năm 2010 mới bàn đến việc nuôi tôm bền vững và Việt Nam trở thành “cường quốc tôm sú” của thế giới.

Nuôi tôm bền vững, bắt đầu từ đâu?

Trước mắt, theo TS Nguyễn Văn Hảo - quyền Viện trưởng Viện nghiên cứu nuôi trồng thuỷ sản II (Bộ Thuỷ sản) thì chỉ nên nuôi 1 vụ tôm sú trong năm và nuôi lồng ghép. Thái Lan đang chuyển sang nuôi tôm thẻ chân trắng rất mạnh và thành công nhưng đầu năm nay bị tôm cùng loại của Trung Quốc (sản lượng 300.000 tấn/năm) giá rẻ cạnh tranh nên cũng điêu đứng.

Nước ta có “hàng độc” là tôm sú nhưng bán được phổ biến là loại 50 con/kg, thời gian nuôi lại kéo dài nên có lời cũng chẳng bao nhiêu. Muốn cạnh tranh tôm phải đạt trọng lượng 30 con/kg và nuôi trong thời gian trên dưới 3 tháng.

Muốn đạt được điều này phải kiểm soát được chất lượng con giống và thả tôm ở kích cỡ 1,5 gram/con chứ không phải tôm post 15 như hiện nay. Tức phải nuôi làm 2 giai đoạn. Bởi theo nghiên cứu tôm thường mắc bệnh sau 2 tháng thả nuôi vì lúc này là thời điểm môi trường sống của tôm ô nhiễm nhất với các loại chất thải từ phân, thức ăn người nuôi còn phải tuân thủ nuôi mật độ vừa phải ở 30 con/m2 và chỉ nuôi 1 vụ trong năm.

Trong ao nuôi lồng ghép một số loại cá mà nhất là rô phi đơn tính vì nó “giải quyết” rất tốt các chất tồn dư trong ao và có thể nuôi mật độ cá dày, giá thành thương phẩm bán tại các chợ trong vùng luôn hơn 10.000 đồng/kg, loại xuất khẩu các công ty mua vào 15.000 đồng/kg. Kinh nghiệm Thái Lan nuôi tôm sú chỉ 2,5 tháng là thu hoạch để tránh dịch bệnh.

Sở Thuỷ sản Bạc Liêu cũng khuyến cáo người dân hạn chế sử dụng hoá chất, thức ăn công nghiệp, mật độ thả nuôi tôm vừa phải và nuôi thâm canh các loại cá như rô phi đơn tính, cá bống mú, cá chình, cua biển đã được thử nghiệm nuôi thành công ở tỉnh.

KS Nguyễn Văn Thước thì khuyến cáo nuôi tôm sú phải “né” thời điểm bất lợi về môi trường. Đầu năm “né” nắng nóng giữa tháng 3 đến tháng 5. Thời điểm này mực nước sông rạch rơi vào mùa kiệt nhất, đồng ruộng khô cạn, nhiệt độ nước trong ao nuôi cao vào ban ngày nhưng lại giảm đột ngột vào ban đêm (có khi chênh lệch 10 độ C) làm cho môi trường biến động, tôm bị sốc. Vụ chính này nên thả tôm nuôi ngay khi trời dứt mưa vào cuối tháng 11 đầu tháng 12 để kịp thu hoạch đầu tháng 3, tránh giai đoạn nắng nóng.

Ngược lại, giai đoạn cuối tháng 9 đầu tháng 11 dương lịch thời tiết mưa nhiều, nước lại không đạt độ mặn, nắng yếu, nhiệt độ trong nước thường thấp làm cho khả năng phát triển của tôm gặp khó khăn, tạo điều kiện cho các loại dịch bệnh tấn công. Vụ phụ này nên thả giống từ đầu tháng 5 vào những ô “vèo” để dễ chăm sóc và có điều kiện kiểm soát môi trường, khi mưa ổn định, nồng độ mặn giảm cho tôm ra vuông để thu hoạch vào đầu tháng 9.

Đây chỉ là ý kiến tham khảo, nếu có điều kiện các địa phương làm thử nghiệm theo 2 ý kiến trên. Về lâu dài, khi các nước còn “sót” lại “quá oải” không dám nuôi tôm sú nữa thì Việt Nam độc quyền và phát triển theo kế hoạch của Chính phủ trở thành “cường quốc tôm sú”?

Nguyễn Hoàng Tuấn