Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms

Phong trào nuôi cá tra, cá ba sa ở Đồng bằng Sông Cửu Long: Bài học sản xuất gắn với thị trường

BCT, 20/8/2004

Sông Hậu là một trong hai nhánh sông lớn của sông Cửu Long chảy ra biển Đông, ngang qua các tỉnh An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long, thành phố Cần Thơ, Sóc Trăng, Trà Vinh. Càng gần biển, nước lớn, ròng càng chảy mạnh. Trên sông Hậu ngày cũng như đêm xuồng ghe tấp nập, những chiếc ghe chài, chở đầy ắp lúa gạo, những chiếc sà lan chở cát đá xây dựng, những chiếc cần cẩu khai thác cát ngất ngưởng đó đây, những chuyến tàu khách hối hả đưa khách ngược xuôi, những chuyến phà một, hai trăm tấn ở bến phà Chợ Mới Vàm Cống, An Hòa, Hậu Giang mỗi ngày đưa hàng chục ngàn lượt xe lớn nhỏ, hàng trăm ngàn lượt khách sang sông, cùng với hàng vạn ghe, xuồng chở cá, trái cây, hoa quả đem từ nông thôn ra các thành phố bán... Điều đó phản ánh vùng kinh tế sông Hậu trù phú, đông đúc dân cư... Đây là vùng trọng điểm lương thực của Đồng bằng sông Cửu Long, nếu như năm 2003, tổng sản lượng lương thực toàn vùng đạt trên 17 triệu tấn thì chỉ riêng 6 tỉnh An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ, Vĩnh Long, Trà Vinh đạt gần 10 triệu tấn. Mùa nước nổi (tháng 7, 8, 9, 10 hàng năm) cá nhiều vô kể. Cá từ Biển Hồ đổ về, cá từ sông Tiền, sông Hậu tràn lên vùng ngập lũ Đồng bằng sông Cửu Long... cư dân sống trong vùng, dùng mọi phương tiện đánh bắt cải thiện, nâng cao đời sống.

Trong quá trình công nghiệp hóa Đồng bằng sông Cửu Long, những năm gần đây nổi lên phong trào nuôi cá tra, cá ba sa... theo hướng công nghiệp phát triển mạnh, nhất là đoạn sông từ thành phố Cần Thơ lên giáp biên giới Campuchia. Phong trào đó đã từng bước hình thành những tổ hợp công - nông nghiệp với hàng trăm mô hình sản xuất giỏi, hàng ngàn triệu phú, hàng trăm tỉ phú mới ra đời dọc hai bờ sông Hậu.

Kể ra phong trào nuôi cá tra, cá ba sa... phát triển khá thăng trầm, đầu tiên là nuôi cá bè ở An Giang, Đồng Tháp, sau đó là Cần Thơ, Vĩnh Long. Đến năm 2003, 2004 phát triển xuống Trà Vinh, Sóc Trăng. Từ nuôi cá bè là chủ yếu ở An Giang, Đồng Tháp, nay phát triển mạnh trong ao, hồ trên đất liền. Từ bắt cá tự nhiên để nuôi, nay nhiều hộ cho cá đẻ và ươm cá giống đáp ứng được cho phong trào nuôi ngày càng rộng rãi. Trong những năm thập kỷ chín mươi (1990 - 2000), cá ba sa, cá bông lau với hương vị độc đáo, thơm ngon, tiêu thụ nội địa tốt nên giá cao. Nhưng hiện nay, cá tra lên ngôi do mỡ ít, xuất khẩu hiệu quả hơn, (cá ba sa nguyên liệu 4kg do mỡ nhiều nên chỉ tạo ra 1kg thành phẩm, cá tra nguyên liệu chỉ cần 3kg tạo ra 1kg thành phẩm).

Trước đây, thị trường xuất khẩu cá tra, ba sa... chủ yếu là ở Mỹ (70%), tiêu thụ nội địa chưa nhiều. Năm 2001, 2002 vụ kiện bán phá giá “cá da trơn” ở Mỹ, Bộ Thương mại Mỹ quyết định thu thuế nhập khẩu cá tra, cá ba sa vào nước Mỹ trên 43% làm cho người nuôi cá tra, cá ba sa ở Đồng bằng sông Cửu Long điêu đứng, giá bán buôn từ 14.000 đ/kg xuống còn 6.000 - 8.000 đ/kg nguyên liệu, trong khi giá thành tạo ra một ki-lô-gam cá nguyên liệu tương đương 8.000 đồng. Do đó nhiều bè cá phải ngưng sản xuất.

Trong cái khó, ló cái khôn, các nhà lãnh đạo, quản lý các tỉnh và các doanh nghiệp không chịu bó tay, tập trung chỉ đạo, nghiên cứu chế biến đa dạng sản phẩm, tiêu thụ nội địa và tìm thị trường mới ở các nước.

Điều lý thú là đến cuối năm 2003 thị trường cá tra, cá ba sa phát triển mạnh gấp nhiều lần so với trước. Tỉnh An Giang, 6 tháng đầu năm 2004 đã chế biến và xuất khẩu sang 35 nước gần 17.000 tấn cá đông lạnh, tương đương 46 triệu USD, tăng 81% so cùng kỳ năm 2003. Riêng thị trường trong nước, An Giang đã chế biến hàng chục mặt hàng, tận dụng hết phụ phẩm của cá để chế biến, tiêu thụ ở 46 tỉnh, thành trong cả nước. Công ty CATACO của thành phố Cần Thơ chuyên chế biến mặt hàng cá tra, 6 tháng đầu năm 2004 xuất khẩu 5.200 tấn, tăng gấp 2 lần so 6 tháng đầu năm 2003, kim ngạch xuất khẩu đạt trên 18 triệu USD, tăng 18% so cùng kỳ, lợi nhuận trên 9 tỉ đồng, nhà máy đã sản xuất hết công suất nhưng chưa đáp ứng đủ cho thị trường nước ngoài.

Nhờ thị trường trong nước và nước ngoài tiêu thụ mạnh, nên phong trào nuôi cá tra, cá ba sa... phát triển nhanh. Hiện nay đã có hàng ngàn bè nuôi cá, hàng ngàn hộ nuôi ao, hồ. Riêng thành phố Cần Thơ, phong trào đào ao nuôi cá tra cặp theo sông Hậu phát triển gần 400ha. Theo đồng chí Bùi Hữu Trí, Chủ tịch Hiệp hội nuôi cá tra, cá ba sa... ở thành phố Cần Thơ cho biết: Ước tính 4 tỉnh An Giang, Đồng Tháp, thành phố Cần Thơ, Vĩnh Long năm 2004 có thể thu hoạch từ 190 ngàn tấn đến 230 ngàn tấn cá nguyên liệu, xuất khẩu gần 70.000 tấn cá đông lạnh, thị trường xuất khẩu vẫn đảm bảo. Hiện nay, lượng cá tra, cá ba sa nước ta xuất khẩu vào châu Âu tăng gấp 2,5 lần, châu Á tăng 70%, Châu Đại Dương tăng 3,5 lần. Riêng thị trường Mỹ chỉ chiếm 20%.

Cũng theo đồng chí Bùi Hữu Trí, nuôi cá tra, cá ba sa theo mô hình công nghiệp, chi phí lớn, bình quân nuôi 100.000 con cá trong bè cũng như ao, hồ phải đầu tư từ 800 triệu đến 1 tỉ đồng, riêng đầu tư cho 1 lồng bè khoảng 200 triệu đồng, còn nuôi ao hồ, giá chuyển quyền sử dụng đất và chi phí đào ao cũng khá lớn. Vì vậy, những người ít vốn cũng khó nuôi nếu ngân hàng không mạnh dạn đầu tư. Đầu năm 2004, giá cá tra mua tại nơi sản xuất là 15.000đ/kg, tăng cao hơn 1.000 đ/kg so trước lúc Mỹ kiện những người nuôi cá ở nước ta bán phá giá. Do giá cả tăng đã kích thích mạnh phong trào nuôi, trong phong trào đó những chủ nhà máy chà lúa, lau bóng gạo dọc theo sông Hậu có sẵn nguyên liệu tấm, cám và vốn lớn nên đã tập trung đầu tư nuôi cá tra, cá ba sa, hình thành tổ hợp công - nông nghiệp dọc bờ sông Hậu. Điển hình như hộ anh Nguyễn Văn Viễn, (ở huyện Thốt Nốt), có nhà máy hàng năm lau bóng trên 100.000 tấn gạo xuất khẩu, nay nuôi cá tra trên diện tích 30 ha, có thể thu nhập một vụ từ cá gần 30 tỉ đồng. Hộ anh Huỳnh Văn Lâm (ở huyện Thốt Nốt), có nhà máy hàng năm lau bóng gần 100.000 tấn gạo xuất khẩu, hiện nay đang nuôi 7ha cá tra và anh đang tiếp tục mở rộng diện tích. Mấy năm qua, huyện Thốt Nốt hàng năm chế biến xuất khẩu trên 1triệu tấn gạo, phong trào nuôi cá tra đã hình thành các tổ hợp công - nông nghiệp, có hộ vốn kinh doanh đến một, hai trăm tỉ đồng. Phong trào phát triển mạnh, các nhà lãnh đạo, quản lý và các hiệp hội nuôi cá của các tỉnh phải điều chỉnh lại quy hoạch sản xuất, cân đối thị trường tiêu thụ, không để phong trào nuôi cá tự phát quá mức, đưa đến mất cân đối cung - cầu như những năm 2000 – 2001, gây thiệt hại cho người nuôi cá.

Đồng bằng sông Cửu Long là vùng trọng điểm nuôi trồng thủy sản lớn nhất nước. Các nhà tỉ phú, triệu phú nuôi và chế biến cá tra, cá ba sa... dọc bờ sông Hậu đã làm giàu cho mình, cho đất nước và trong cuộc cạnh tranh khốc liệt trên thương trường, đã đóng góp một bài học quí cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Thiết nghĩ, qua bài học về thị trường cá tra, cá ba sa... ngoài con tôm thị trường chưa ổn định, còn lúa gạo, trái cây... vốn bấp bênh đầu ra - cần rút ra bài học sản xuất gắn với thị trường trong quá trình chuyển đổi cơ cấu sản xuất ổn định và có hiệu quả cao.

BÙI NHẤT CHI