Vietnam aquaculture - Tin thuy san va nong nghiep

Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms

Thủy sản Khánh Hòa vượt thách thức

Nhân dân, 17/08/2004

Hiện nay, Khánh Hòa đang có hàng trăm cơ sở nuôi trồng, đánh bắt thủy sản, trong đó xuất khẩu thuỷ sản chiếm 68% tổng kim ngạch của địa phương. Năm 2003, xuất khẩu thủy sản của tỉnh đạt 158 triệu USD và năm nay phấn đấu đạt 170 triệu USD. Tuy nhiên, nghề này đang đứng trước thách thức mới cần từng bước tháo gỡ.

Chị Ngô Thị Kim Thọ, cán bộ phụ trách Phòng Kỹ thuật (Sở Thủy sản Khánh Hòa) là người từng gắn bó nhiều năm với công tác chế biến thủy sản ở địa phương cho biết: Từ năm 2001, cùng với sự lớn mạnh của nghề nuôi trồng, khai thác thủy sản, hàng loạt cơ sở chế biến được xây dựng tại TP Nha Trang và các huyện lân cận. Ðến nay, ngành thủy sản tỉnh Khánh Hòa có khoảng năm nghìn tàu, thuyền với tổng công suất hơn 135 nghìn CV, sản lượng khai thác hằng năm đạt gần 70 nghìn tấn. Trong sáu tháng đầu năm 2004, tổng sản lượng thủy, hải sản khai thác đạt gần 30 nghìn tấn, trong đó có 300 tấn tôm, gần 13 nghìn tấn cá các loại và khối lượng khá lớn mực, nghêu, sò, điệp.

Bên cạnh đó, nghề nuôi trồng thủy sản ở vùng nước lợ, nước ngọt trong tỉnh thời gian qua cũng thu được kết quả khá với tổng sản lượng sáu tháng đạt gần 20 nghìn tấn, bao gồm cá, tôm sú, tôm hùm cùng nhiều loài nhuyễn thể khác. Với lợi thế về nuôi trồng, đánh bắt thủy, hải sản ở địa phương hàng loạt cơ sở chế biến thủy hải sản ra đời và nhanh chóng chiếm lĩnh "vùng đất giàu tiềm năng". Tỉnh hiện có hàng trăm cơ sở chế biến thủy, hải sản, trong đó gần 40 công ty chế biến thủy sản có kim ngạch xuất khẩu hàng triệu USD mỗi năm. Theo đó, hàng chục vạn lao động nông thôn có việc làm.

Sự lớn mạnh của các cơ sở chế biến là động lực cho nghề nuôi trồng, đánh bắt thủy, hải sản ở Khánh Hòa phát triển, song hiện nay nguồn nguyên liệu có nguy cơ không đáp ứng được nhu cầu sản xuất. Hai năm gần đây, nghề nuôi trồng thủy sản ở Khánh Hòa gặp nhiều rủi ro. Hệ thống đầm, đìa nuôi thủy, hải sản chưa được quy hoạch khiến hiệu quả nuôi kém, thậm chí mất trắng đến hai, ba lần trong năm. Nguyên nhân phần lớn do các chủ nuôi thủy sản không tuân theo trình tự của quy trình kỹ thuật. Có gia đình được mùa vụ trước, vụ sau ham thả tôm giống sớm, chưa hợp điều kiện khí hậu làm tôm chết hàng loạt. Cũng không ít hộ do coi nhẹ khâu cải tạo ao, đìa nuôi theo hướng dẫn của khuyến ngư, cho nên trong quá trình nuôi thủy, hải sản bị mầm bệnh từ vụ trước truyền sang. Hơn nữa, có tới gần 70% diện tích nuôi chưa được quy hoạch, hệ thống dẫn nước thải chồng chéo, đan xen giữa đầm này với đầm khác, khi một đầm bị bệnh là kéo theo cả vùng.

Theo thống kê chưa đầy đủ, có tới hơn 50% diện tích nuôi trồng thủy sản ở thị xã Cam Ranh bị mất trắng do nhiễm bệnh. Ngoài ra, nhiều cơ sở sản xuất tôm giống POS 15 ở thị xã Cam Ranh hoạt động kém hiệu quả khiến chất lượng tôm giống bán ra thị trường đạt chưa cao. Nguồn nguyên liệu khan hiếm đã tạo ra sự cạnh tranh quyết liệt giữa các cơ sở chế biến thủy sản ở Khánh Hòa. Nhiều doanh nghiệp mua tôm, cá nguyên liệu bằng "bất cứ giá nào" cho nên mạnh ai nấy mua.

Một nông dân ở huyện Vạn Ninh cho biết: "Ðược mùa thì họ ép giá, đánh hạ chất lượng. Khi nguyên liệu khan hiếm lại nhặt từng con". Anh cho biết thêm, giữa người sản xuất (nuôi trồng thủy sản) với các doanh nghiệp chế biến chưa có được tiếng nói chung. Hiện giờ, các doanh nghiệp mới chỉ "bắc cân chờ... nguyên liệu", có thì mua, không thì nhập khẩu chứ chưa liên kết người sản xuất. Chưa doanh nghiệp nào tìm tới tháo gỡ khó khăn cho người nuôi hải sản, cũng như đầu tư, hướng dẫn, cung cấp tài liệu cho nông dân áp dụng khoa học - kỹ thuật vào nuôi trồng để tăng sản lượng.

Theo một giám đốc doanh nghiệp, nếu doanh nghiệp đầu tư, đến thời vụ nông dân lại bán sản phẩm cho nơi khác với giá cao hơn thì sao? Anh Lê Xuân Thọ, Giám đốc Công ty TNHH NATFISHCO (LB Nga), doanh nghiệp 100% vốn đầu tư nước ngoài hiện đang hoạt động tại Khu công nghiệp Suối Dầu nói: Công nghệ đánh bắt cá ngừ đại dương của ngư dân vùng ven biển miền trung nước ta chưa cao bằng các nước Nhật Bản, Thái-lan... cho nên sản lượng thấp hơn nhiều so với tiềm năng cá ngừ đại dương ở vùng biển nước ta. Cá ngừ là loài thường xuyên di cư vào lúc khí hậu lạnh, cho nên từ tháng 4 đến tháng 7, cá tập trung nhiều ở vùng biển miền trung, sao các tỉnh chưa liên kết đóng tàu, thuyền công suất lớn để nâng cao sản lượng đánh bắt cá ngừ phục vụ xuất khẩu? Công ty TNHH NATFISHCO là doanh nghiệp đầu tư hàng chục triệu USD vào công nghệ chế biến với hệ thống thiết bị được xếp hạng ở khu vực Ðông-Nam Á. Thời gian qua, nhiều đối tác đến mua sản phẩm cá ngừ, song vì thiếu nguyên liệu, công ty phải nhập khẩu cá ngừ để chế biến rồi tái xuất, khiến giá thành cao, lãi suất thấp.

Một giám đốc khác ở khu công nghiệp Suối Dầu phàn nàn: Sự cạnh tranh quyết liệt cả về thị trường mua và bán thủy sản khiến các doanh nghiệp không trao đổi thông tin với nhau, điều này phản ánh tính "hiệp hội" chưa cao. Không ít doanh nghiệp thủy sản bán sản phẩm thấp hơn khoảng 5-7% cho cùng một đối tác nước ngoài, khi phát hiện ra thì đã muộn. Anh Nguyễn Văn Cường, Giám đốc Công ty TNHH thủy sản Nha Trang cho biết: Phần lớn công nhân chế biến thủy sản ở Khánh Hòa không làm việc ổn định một nơi mà hay di chuyển sang làm việc khác khi có điều kiện. Cho nên giữa các cơ sở chế biến cũng cạnh tranh gay gắt về lao động mỗi lúc ký thêm hợp đồng. Công nhân chế biến thủy sản hầu như không qua đào tạo chính quy mà chủ yếu là lao động phổ thông. Khi vào làm việc, công ty phải tổ chức đào tạo tay nghề, đến lúc họ quen với công việc lại muốn chuyển đi nơi khác.

Chế biến thủy sản xuất khẩu là khâu then chốt nhằm thúc đẩy nghề nuôi trồng, đánh bắt thủy, hải sản phát triển. Nhờ đó, hàng trăm nghìn lao động khu vực ven biển, nông thôn có việc làm và thu nhập ổn định. Ðể nghề chế biến thủy, hải sản xuất khẩu ở Khánh Hòa phát triển, thời gian tới, cần thực hiện đồng bộ một số giải pháp sau đây.

Trước hết, về khâu nguyên liệu, tổ chức quy hoạch vùng nuôi trồng thủy, hải sản ở các huyện ven biển như Vạn Ninh, Ninh Hòa, thị xã Cam Ranh và thành phố Nha Trang để tạo nguồn nguyên liệu ổn định. Muốn công tác quy hoạch có hiệu quả phải tổ chức lực lượng cán bộ kỹ thuật từ tỉnh đến cơ sở tiến hành khảo sát, thiết kế chi tiết hệ thống thủy lợi, giải quyết dứt điểm tình trạng nước thải ở đìa nuôi bị ô nhiễm chảy sang hồ khác gây thành dịch. Ðồng thời, tổ chức cho nông dân học tập một cách chính quy để họ nắm vững kỹ thuật nuôi trồng thủy sản, từ khâu làm ao đìa đến thời vụ thả giống và phương pháp thu hoạch.

Tiếp tục triển khai đúng tiến độ các dự án đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng cho ngành thủy sản như dự án Khu nuôi tôm công nghiệp ở Cam Thịnh Ðông (thị xã Cam Ranh) và Dốc Ðá Trắng (Vạn Ninh), dự án vùng sản xuất và kiểm định tôm sú giống phục vụ nuôi trồng thủy sản tại xã Cam Lập, dự án Chợ thủy sản Nam Trung Bộ, dự án nâng cấp bến cá Ðá Bạc. Chi cục Bảo vệ nguồn lợi thủy sản Khánh Hòa cần tập trung quản lý nguồn tôm giống để đạt yêu cầu chất lượng. Khuyến khích và tạo mọi điều kiện thuận lợi để nông dân thị xã Cam Ranh, các huyện Vạn Ninh, Ninh Hòa đẩy mạnh nuôi thủy sản bằng bè trên biển theo mô hình đa dạng như nuôi vẹm xanh làm mồi cho tôm hùm, nuôi cá mú, cá hồng, trồng rong sụn nhằm tăng cường môi trường sinh thái biển chống ô nhiễm nguồn nước do thức ăn thừa gây ra. Tổ chức liên kết trong việc đóng tàu, thuyền đánh bắt xa bờ, nhất là khi đến mùa khai thác cá ngừ đại dương nhằm nâng cao sản lượng nguyên liệu phục vụ chế biến xuất khẩu.

Ðối với các cơ sở chế biến cần liên kết chặt chẽ với các cơ sở nuôi trồng, đánh bắt thủy, hải sản ở địa phương và khu vực Nam Trung Bộ. Các doanh nghiệp chế biến có thể tìm đến những chủ đầm, đìa có kinh nghiệm trong việc nuôi trồng thủy hải sản để đầu tư, liên kết tạo quy trình khép kín từ sản xuất đến chế biến hàng xuất khẩu. Tuy nhiên, để đạt được mục đích này cần sự "thủy chung" từ cả hai phía. Nếu giá thị trường hạ, doanh nghiệp vẫn có trách nhiệm bao tiêu nguyên liệu sao cho người sản xuất đủ bù đắp chi phí. Trong thời điểm nguồn nguyên liệu khan hiếm, người sản xuất dành ưu tiên cho doanh nghiệp có đủ nguyên liệu chế biến. Như vậy, doanh nghiệp sẽ không ngần ngại đầu tư cho vùng nguyên liệu và người sản xuất cũng yên tâm về thị trường tiêu thụ.

Chị Hồ Thị Thanh Thủy, Phó Giám đốc Công ty TNHH Ðại Thuận cho biết thêm: Ðại diện Phòng Thương mại ở các nước cần quan tâm hơn trong việc tìm kiếm thị trường tiêu thụ sản phẩm cho doanh nghiệp. Tình trạng doanh nghiệp bị đối tác ép giá là do họ thiếu thông tin về thị trường, nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng các nước, nhất là đối với mặt hàng thủy sản đông lạnh, hàng tươi sống. Còn chính sách khấu trừ thuế VAT đối với đầu vào của doanh nghiệp thực hiện chậm. Nhà nước không khấu trừ thuế VAT mua nguyên liệu đầu vào hằng tháng mà phải chờ bao giờ doanh nghiệp mua đủ doanh số 200 triệu đồng mới được trừ trong khi doanh nghiệp có thuế nhập khẩu thì bị cắt ngay. Ðiều này gây khó khăn cho doanh nghiệp bởi vì không phải lúc nào và doanh nghiệp nào cũng có thể huy động nguồn hàng đạt mức 200 triệu đồng, mà nếu để lâu thì coi như bị chiếm dụng vốn.

Tiềm năng phát triển thủy sản của Khánh Hòa còn rất lớn: 520 km đường bờ biển, 135 km đường bờ ven đảo cùng 1.000 km2 đầm vịnh phá, 1.658 km2 đất ngập mặn, 10 nghìn km2 thềm lục địa là tiền đề cho phát triển nghề nuôi trồng, đánh bắt thủy sản ở địa phương. Khánh Hòa có tới 520 km bờ biển, mới chỉ đạt khoảng 170 triệu USD xuất khẩu hải sản (kế hoạch năm 2004) là con số còn quá khiêm tốn. Ðối với Khánh Hòa, việc khai thác, bảo vệ và nuôi dưỡng những giá trị nguồn lợi thủy, hải sản sẽ tạo ra bước phát triển không ngừng của công nghiệp chế biến thủy sản xuất khẩu trong thời gian tới. Từ đó, hàng triệu ngư dân ven biển, nông dân sẽ có việc làm, thu nhập ổn định nhờ nghề nuôi trồng, đánh bắt, chế biến thủy, hải sản xuất khẩu. Bên cạnh đó, hàng loạt ngành nghề khác như công nghiệp đóng, sửa chữa tàu, công nghiệp sản xuất nước đá, làm muối, nước mắm, mỹ nghệ từ nguyên liệu thủy sản và sản xuất hàng tiêu dùng ở Khánh Hòa cũng sẽ có bước phát triển vững chắc.

ĐỖ TẤN