Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms

Cảnh báo từ những hồ tôm trên cát

SGGP, 27/7/2004

Vùng cát ở các tỉnh duyên hải miền Trung đã và đang được đánh thức bởi nghề nuôi tôm trên cát, mở ra hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo công ăn việc làm và tăng nguồn thu nhập cao cho các đơn vị và dân trong vùng. Thế nhưng, bên cạnh những yếu tố tích cực, sự suy thoái về môi trường đang là mối âu lo.

Những dự án bạc tỷ trên cát

Theo thống kê của Viện Kinh tế và Quy hoạch thủy sản thì vùng ven biển nước ta có khoảng 100 ngàn ha đất cát chủ yếu tập trung ở vùng duyên hải miền Trung. Trong số này có khoảng 20 ngàn ha có khả năng quy hoạch, cải tạo để nuôi trồng thủy sản. Nếu như đầu năm 2000, vùng cát ở ven biển các tỉnh miền Trung còn bị bỏ hoang thì đến năm 2003, qua thống kê của 12 sở thủy sản (từ Thanh Hóa đến Bình Thuận), diện tích nuôi tôm trên cát đã lên đến trên 1.075ha.

Mặc dù đầu tư cho nuôi tôm trên cát khá lớn như ở Ninh Thuận 255 triệu đồng/ha, Bình Thuận: 450 triệu đồng/ha, thế nhưng nguồn lợi từ nghề nuôi tôm trên cát rất hấp dẫn. Ở xã Phước Dinh và An Hải, huyện Ninh Phước (tỉnh Ninh Thuận) có hộ nuôi 1ha tôm trên cát lãi 140 triệu đồng/năm, nên người dân trong vùng bỏ vốn liếng hoặc vay nhà nước để đầu tư phát triển và diện tích nuôi tôm trên cát ở vùng này tăng lên nhanh chóng. Nếu như năm 2002, vùng này chỉ có 5ha thì đến nay đã tăng lên 300ha hồ tôm trên cát.

Các doanh nghiệp trong nước thấy món lợi từ những hồ tôm này nên đã nhanh chóng lập dự án đầu tư vốn liếng, xin cấp đất nuôi tôm, đầu tư hàng chục tỷ đồng cải tạo vùng cát nuôi tôm. Một số công ty liên doanh với nước ngoài cũng không để cơ hội vuột khỏi tay mình, bèn đầu tư hàng trăm tỷ đồng để đấu thầu nuôi tôm trên cát với diện tích 100ha tại Hà Tĩnh và Quảng Trị.

Chuyện nuôi tôm trên cát trở thành vấn đề thời sự ở các tỉnh duyên hải miền Trung, nhất là khi việc nuôi tôm sú vùng triều bị thất bát do con giống nhiễm mầm bệnh và nguồn nước bị ô nhiễm. Việc nuôi tôm ở vùng cát trên cơ sở nguồn nước mặn lấy từ biển và nước ngọt lấy từ mạch ngầm dưới lòng đất đem trung hòa độ mặn trong các ao xử lý trước khi đưa vào hồ nuôi sẽ an toàn hơn nhiều so với việc nuôi tôm vùng triều, nguồn nước lợ chủ yếu lấy từ cửa sông.

Cạn kiệt nguồn nước ngầm và ô nhiễm môi trường

Bà Bùi Thị Ánh Vân, Phó giám đốc Sở Thủy sản Ninh Thuận cho biết, hầu hết các hồ nuôi tôm trên cát ở các tỉnh miền Trung đều thi nhau “hút” mạch nước ngầm. Theo tính toán, 1ha nuôi tôm trên cát cần nguồn nước ngọt từ 16 đến 27 ngàn mét khối/vụ nuôi.

Nếu thay nước 3 lần thì lượng nước ngọt cần có thể lên đến 50 ngàn mét khối/vụ nuôi. Do vậy, khi tập trung phát triển diện tích hồ nuôi tôm trên cát, nhu cầu về nguồn nước ngọt là rất lớn. Nếu không có biện pháp ngăn chặn kịp thời thì những năm tới mạch nước ngầm sẽ cạn kiệt.

Lúc đó, nguồn nước ngọt cho sinh hoạt hay cho sản xuất nông nghiệp sẽ trở nên khó khăn vô cùng. Bên cạnh đó, vấn đề xử lý nguồn nước thải từ các hồ nuôi tôm cũng đặt ra hết sức bức thiết. Ở vùng nuôi tôm trên cát thuộc xã Bình Thạnh, huyện Tuy Phong tỉnh Ninh Thuận, chúng tôi càng thấy rõ hơn tai họa của việc khai thác nước ngầm quá mức và nước thải thải ra từ các hồ tôm. 5,8ha rừng phòng hộ ven biển bị chết.

Nguồn nước thải từ các hồ tôm thải ra biển nhưng chưa qua xử lý đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh an toàn còn tạo ra những thủy sinh độc hại đe dọa các sinh vật có ích. Tại xã Đức Minh, huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi tuy diện tích nuôi tôm trên cát chỉ mới 20ha, nhưng do việc xử lý nguồn nước thải chưa đảm bảo vệ sinh môi trường nên ảnh hưởng xấu trực tiếp đến đời sống của các hộ dân trong vùng.

Tiến sĩ Nguyễn Chu Hồi, Phó viện trưởng Viện Kinh tế và Quy hoạch thủy sản cho rằng vấn đề “cần làm ngay” là tiến hành quy hoạch lại vùng nuôi tôm trên cát. Phát triển nuôi tôm trên cát bền vững phải dựa trên yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường. Quyền Giám đốc Sở Thủy sản Quảng Ngãi, ông Phan Bồi, cho rằng, đối với các doanh nghiệp đầu tư nuôi tôm trên cát quy mô lớn cần triển khai mô hình nuôi tôm trên cát theo quy trình khép kín ít thay nước có sử dụng hồ lắng, lọc bằng phương pháp sinh học để cấp nước tuần hoàn cho ao nuôi.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp, hộ nuôi tôm phải xây dựng hệ thống xử lý nguồn nước thải từ các hồ nuôi tôm, không được thải ra đất hoặc thải ra biển. Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Phạm Khôi Nguyên cho rằng: Việc nuôi tôm trên cát cần phải xem xét dưới góc độ phát triển kinh tế bền vững, nghĩa là phải đảm bảo tăng trưởng kinh tế, giải quyết tốt những vấn đề xã hội và bảo vệ môi trường.

VÕ QUÝ CẦU – QUANG ANH