Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms

"Kỹ sư" bống tượng

Báo Cần Thơ, 21/6/2004

"Kỹ sư" - cách mà bà con nuôi cá bống tượng tại Tân Đức gọi anh Lê Đồng Khởi, đã gây ấn týợng với chúng tôi khi lần đầu tiếp chuyện. Anh đã làm đuợc cái điều không chỉ 24 hộ dân tại làng cá bống tượng Tân Đức ước ao mà còn là niềm mong đợi hõn 10 năm nay của hàng trăm hộ dân nuôi cá bống tượng tại Cà Mau.

TỪ BỨC XÚC CHUNG 
Chúng tôi đến Tân Đức những ngày trung tuần tháng 6. Sau những cơn mưa đầu mùa, lúc này đồng đất nõi đây trở mình chuyển từ nước mặn sang lợ. Lúc này mọi người bắt đầu những toan tính cho vụ cá bống tượng mới: Chuẩn bị "lên hầm" và lùng tìm con giống. Với dáng người gầy, khắc khổ, tay vớt những con cá bống tượng giống- thành quả bước đầu- anh Lê Đồng Khởi kể về những tháng ngày gian nan cùng với những thất bại để đi đến thành công.

Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo tại ấp Tân An - xã Tân Đức - huyện Đầm Dơi, Cà Mau, như bao lớp thanh niên nông thôn khác, tuổi thơ của anh là những ngày gian khổ. Học hết lớp 7 anh đã phải bỏ học để lao vào cuộc mưu sinh. Chính những tháng ngày khó khăn đã tôi luyện cho anh một tính nhẫn nại chịu khó, dám đương đầu với thách thức. Tại vùng quê của anh, cung như những địa phương khác vùng Nam Cà Mau, con tôm ngự trị trên đồng ruộng và có lúc tưởng chừng không có gì thay thế được. Tuy nhiên, rồi chuyện tôm chết, cuộc sống khó khăn, những người nông dân Tân An - Tân Đức lại đến với một hy vọng mới là con cá bống tượng. Gia đình của anh cung không ngoại lệ. Một hộ, hai hộ... rồi 24 hộ theo con bống tượng hõn 5 năm nay. Hầu hết mọi người đều nhận định con cá bống tượng sẽ là một giải pháp để tìm lối thoát cho cuộc sống nõi này. Lúc đầu, do có ít người nuôi nên cá bống tượng giống rất dễ tìm, chỉ đặt tại các vựa cá hay chủ hàng đáy là có cá giống thả nuôi. Tuy nhiên số hộ nuôi ngày một nhiều, nên nhu cầu giống cứ thế tăng cao và cuối cùng vào vụ mỗi hộ muốn có cá giống thả phải quần mấy tháng mới đủ nhu cầu. Bức xúc trước thực tế giống ngày một khan hiếm và sẽ đối mặt với nạn thiếu giống trong tương lai, anh lao vào làm con giống.

Nhớ về những cõ duyên với con cá bống tượng, anh Khải tâm sự: "Con cá bống tượng đến với vùng này đã 5 năm, còn mình cung nuôi đuợc 4 năm. Nó nuôi đơn giản, tốn đất ít mà lại thu nhập cao. Trong 2 năm đầu con giống kiếm cũng dễ. Đến năm 2003, 2 cái ao cần thả 900 con mà phải chạy đầu này đầu kia gần 2 tháng mới mua đuợc. Nhưng toàn là cá các chủ vựa gom được trong dân, nên về thả hao hụt hết phân nửa. Còn nhiều bà con ở đây chạy mua tận An Giang, Tiền Giang về thì giống nhiều nhưng thả xuống tỷ lệ hao hụt cao do vận chuyển xa. Thêm nữa, vì cá chậm thích nghi nên dễ bệnh lại chậm lớn... Cứ tình trạng này kéo dài thì giống đâu nuôi. Tôi nghe nói có ông ở Tiền Giang nhân giống thành công, bán cá giống mấy tỉ đồng nên quyết chí làm thử. Cốt sao tạo đuợc giống đủ để mình và bà con cùng có thả nuôi".

Từ những suy nghĩ đó, anh bước vào gầy giống cá bống tượng. Mấy bể ương cá lia thia trước nhà ngày nào được anh dùng để mang trứng từ ao cá bố mẹ lên để ương. Nhưng để có đuợc con cá giống là một kỳ công vì không thể bắt cá đang mang trứng lên đẻ do không đủ kỹ thuật. Nên suy nghĩ mãi, cuối cùng nhờ tinh ý anh đã phát hiện cá bống tượng đến lứa là đẻ khắp ao nhưng ở môi trường nước lợ không thể nở đuợc. Thế là anh nghi cách lấy trứng lên "ấp". Những kinh nghiệm một thời ép cá lia thia cộng với bộ sách nuôi cá bống tượng đuợc một người em đang học ngành thủy sản tại Cần Thõ đem về, anh bắt đầu lao vào với quyết tâm tạo ra con cá bống tượng giống.

SAU... 40 LẦN THẤT BẠI !

Theo chỉ dẫn trong tài liệu, những viên gạch tàu đuợc anh đem xuống đáy ao đặt cho cá đẻ. Anh nói: "Nó đẻ thấy ham, bám đầy bề nhám của gạch. Nhưng đem lên ấp lại không nở. Thế là phải làm lại. Cứ ôm gạch ra vớt lên, lại thất bại phải rửa gạch, rồi lại đặt xuống. Nhiều người cho rằng tui khùng và khuyên bỏ cuộc". Cả anh Hai của anh cung phán một câu: "Ai cho được con cá đẻ lớn bằng ngón tay út tao kêu bằng kỹ sư".

Tuy nhiên vốn tính kiên trì, anh vẫn không nản lòng từ từ rút ra kinh nghiệm: Phải canh cho cá đẻ là đem lên ấp liền, nếu không chỉ 24 giờ sau là "úng" hết. Thế là bao trứng anh cho vào bể từng ương cá lia thia ngày nào. Cá bắt đầu nở... Anh nói với nụ cười hiền, pha chút hãnh diện: "Nó nở nhiều lắm, thấy ham. Hàng trăm ngàn con, nhưng lúc đầu không biết làm nên tiêu liền mấy đợt". Lúc này ngýời ta thấy anh hết ấp trong ao bê- tông đến ao bằng cao su... nhưng vẫn chưa thành công. Anh kể tiếp: "Nhiều lần để ý mình rút kinh nghiệm, ao bằng gì không quan trọng nhưng sau 2 ngày nở là phải cho ăn liền. Đến 5 ngày mà nó không chết là êm".

Cứ thế, câu chuyện kéo dài với liên tiếp những thất bại của anh để rồi những con cá giống lần sau lớn hõn con lần trước một chút... Anh Khải  tâm sự: "Mỗi ngày phải cho ăn hõn 1.000 tròng đỏ trứng vịt. Lúc này dịch cúm gà lại tràn lan nên có lúc mình lo không còn trứng vịt thì phải bỏ lỡ công trình tâm huyết". Tuy nhiên tất cả rồi cung vượt qua. Đến cá hõn 1,5 tháng tuổi anh đã yên tâm. Lúc này người ta lại thấy anh ngày ngày đi xúc lăng quăng, kiếm tôm bè về để chăm chút những niềm hy vọng trong ao. Khi chúng tôi đến tham quan, những con cá đợt đầu của anh đã lớn bằng ngón tay, con lớn nhất cung hơn 100g và 5.000 con còn lại đang lớn dần để  khẳng định thành công của anh và đẩy lại phía sau hơn 40 lần thất bại...

Tay xúc những con cá giống đầu tiên, anh nói: "Bây giờ là có thể yên tâm thả ra nuôi. Tuy nhiên vẫn còn lo lắm, vì phải tiếp tục nghiên cứu tìm thức ăn mới thích hợp hõn. Chứ lăng quăng, tôm bè hoài không thể chịu nổi. Phải tìm ra một loại thức ăn gì đó cho phù hợp. Cái này tui đang rất cần sự hỗ trợ của các nhà khoa học. Không biết có thể cho nó ăn thức ăn công nghiệp đuợc không?!".

Tôi quay sang anh Hai của anh Khải. Anh Hai nói với lòng thán phục: "Tao phải gọi nó kỹ sư rồi. Với một nguồn giống tại quê hương, thích hợp thổ nhưỡng bảo đảm đủ để phát triển nghề nuôi cá đã từng giúp bao hộ nông dân tại Tân Thành thoát nghèo. Trước sự thành công của anh, không bao lâu nữa chuyện "chạy đôn, chạy đáo" tìm giống cho mùa vụ không còn, thay vào đó là một nguồn giống dồi dào đã có sẵn tại địa phương.

BÌNH NGUYÊN