Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms

Phiên tòa "tôm"!

VNN, 27/5/2004

Trong khi người nuôi tôm sáu nước đang chờ phán quyết của Bộ Thương mại về vụ kiện tôm thì tại Việt Nam một "phiên tòa" tương tự được lập nên và đã phán quyết: Việt Nam không bán phá giá tôm vào Hoa Kỳ!

"Phiên tòa" này, nói chính xác, là một cuộc họp do Hội Nghề cá Việt Nam và Actionaid tổ chức hôm qua (26/5) tại TP.HCM. Cuộc họp giống một cuộc "điều trần" hơn một cuộc tọa đàm về vụ kiện tôm. Cuộc "điều trần" có cả bị đơn, nhân chứng, hội thẩm nhân dân, chủ tọa và cả quan sát viên quốc tế. Họ nói về vụ kiện tôm mà Liên minh Tôm miền Nam Hoa Kỳ đã khởi kiện những nhà xuất khẩu tôm của 6 nước, trong đó có Việt Nam.

Bị đơn: chế biến từ nguyên liệu mua từ Mỹ còn lãi, huống hồ của Việt Nam

Hai trong số bốn công ty bị đơn bắt buộc, là Công ty Minh Phú và Caminex, có mặt trong buổi "điều trần", đều ở Cà Mau. Đại diện của hai công ty khẳng định họ không bán phá giá. Lập luận của họ: không đủ năng lực tài chính để bán giá thấp trong thời gian dài. Giá tôm vào Mỹ rẻ do hai nguyên nhân: Thứ nhất, năng lực nuôi và chế biến tôm tốt nên có giá thành cạnh tranh hơn; Thứ hai, trình độ nuôi tôm của các đối thủ Mỹ quá lạc hậu, chi phí lao động lại cao nên tôm của Mỹ bán cao hơn tôm của Việt Nam.

Ông Lê Văn Quang, Tổng giám đốc Công ty Minh Phú, cho biết cách đây 10 năm ngành nuôi tôm Việt Nam rất lạc hậu nên không có giá thành cạnh tranh như bây giờ. Nhưng từ khi khai thác được thị trường thế giới, đặc biệt là thị trường Mỹ nên Việt Nam chú ý đầu tư nhiều vào ngành nghề này. Trong suốt 10 năm trở lại đây, mọi nguồn lực tài chính, kỹ thuật, công nghệ, con người, đất đai... được huy động cho con tôm, mặt hàng được tôn vinh là "vị cứu tinh" của nhà nông vì đã "xóa đói giảm nghèo" ở Việt Nam. 

"Với năng lực về công nghệ chế biến, chúng tôi không chỉ cạnh tranh được với những nhà chế biến của Mỹ mà cả những đối thủ xuất khẩu khác", ông Quang tự tin. Ông còn đưa một dẫn chứng: nhập nguyên liệu tôm từ Mỹ về Việt Nam chế biến, sau đó xuất khẩu trở lại Mỹ còn có lãi 1USD/kg tôm thành phẩm, huống hồ tôm được nuôi và chế biến tại Việt Nam có chi phí, đặc biệt là chi phí lao động thấp hơn nhiều so với Mỹ.

Ông Nguyễn Tín Ngưỡng, Phó Giám đốc Camimex, phủ nhận cáo buộc của Liên minh Tôm miền Nam Hoa Kỳ (SAA) về sự phá giá của tôm Việt Nam do được nhà nước hỗ trợ. Thực tế, các công ty chế biến chỉ được cấp đất để xây dựng nhà xưởng. Hệ thống cầu đường, hệ thống cấp thoát nước... DN cũng phải tự bỏ tiền ra để đầu tư với nguồn vốn vay từ ngân hàng. Riêng việc vay vốn từ ngân hàng cũng là cả chặng đường gian nan vì ngân hàng nhà nước chưa tin cậy họ.

Nhân chứng: Chúng tôi biết sống sao đây?

Bà Nguyễn Thị Thơ, chủ hộ nuôi tôm ở huyện Cần Giờ - TP.HCM, nói rằng vùng đất của bà sinh sống quanh năm nước ngập mặn nên không làm được gì ngoài việc nuôi tôm. Cần giờ là vùng cứu đói thường xuyên của TP.HCM nên cuộc sống của người dân ở nơi này nghèo lắm vì vậy khi bắt đầu nuôi họ phải "hùn" nhau nuôi một đầm tôm chứ không được mỗi hộ mỗi đầm. Có được những đầm tôm, nhiều người phải vay nóng bên ngoài vì ngân hàng không dám cho họ vay khi không có thế chấp. "Nếu bị buộc là bán phá giá thì người dân chúng tôi biết sống sao đây? Xin nước Mỹ xem xét lại cho bà con nông dân được nhờ", bà Thơ nghẹn ngào.

Ông Nguyễn Cúc ở tỉnh Phú Yên tham gia buổi "điều trần" với sứ mệnh lớn lao không phải cho gia đình ông mà cho cả bà con trong xóm mình. Họ đã gửi theo ông những lo lắng về cuộc sống đang khó khăn từ khi con tôm bị kiện. Ông cho biết 5-7 hộ ở quê ông hùn vốn nuôi một hồ mà giờ đây một nửa lượng tôm đến vụ đánh bắt không biết bán cho ai. "Nước Mỹ ở xa quá làm sao hiểu được những điều này. Chúng tôi không biết làm gì ngoài việc nhìn những con tôm đến lứa đến thì của mình?"

Đời sống của nông dân nuôi tôm bị đe dọa, những công nhân tại các xí nghiệp chế biến cũng lao đao. 40% lao động trong Công ty Tiến Lợi ở Sóc Trăng đã bị giám đốc cho nghỉ việc trước thời hạn vì con tôm. Hầu hết trong số họ phải ngồi nhà chờ cơ hội công ty gọi trở lại vì ở vùng đất quê mùa kiếm được việc làm không phải dễ. Nông Kim Mai, nữ công nhân đã có 20 năm trong nghề xót xa cho biết lương của họ, vốn đã rất thấp, đã bị giảm 30% so với trước đây chỉ vì công ty chị làm việc không bán được tôm.

Quan sát viên quốc tế: hiểu nỗi khổ của nông dân Việt Nam

"Chúng tôi hiểu được nổi khổ của nông dân Việt Nam vì người dân chúng tôi cũng đang phải chịu sự vô lý của vụ kiện" ông A.K. Jain, lãnh sự thuộc Tổng Lãnh sự quán Ấn Độ tại TP.HCM đã phát biểu. Ông cho biết người dân Ấn Độ phải kêu cứu vì vụ kiện này. Ông nói: "Hầu hết những nước xuất khẩu vào thị trường Mỹ đều là những nước đang phát triển.  Điều này chính là nguyên nhân khẳng định việc không có khả năng bán phá giá. Tương tự như Việt Nam, con tôm Ấn Độ không có hỗ trợ của Chính phủ ngoài những hỗ trợ về mặt kỹ thuật. Ông cho biết người nuôi tôm và các công ty Ấn Độ đang cố gắng đối phó với vụ kiện này và ông hy vọng như con tôm Việt Nam, tôm Ấn Độ sẽ không bị phán quyết là bán phá giá.

Trong khi đó Marco van Grinsven, Trưởng đại diện Veco Việt Nam - một Tổ chức phi Chính phủ của Bỉ, nói rằng tôm Việt Nam được sản xuất với qui mô nhỏ nên khả năng phá giá là không thể. "Sau vụ kiện cá ba sa, giờ đến vụ tôm và rồi sẽ có hàng loạt những vụ kiện khác đối với người dân Việt Nam dù hiệp định song phương giữa hai nước đã được ký kết", ông nhận định. Ông nói rằng năm nay không phải là năm may mắn cho nông dân Việt Nam khi tham gia vụ kiện này vì chính trường Mỹ đang có những biến động và thay đổi khiến sự thiệt thòi dễ xảy ra đối với người nông dân Việt Nam.

Bồi thẩm nhân dân: không phá giá!

5 đại diện trong ban Bồi thẩm nhân dân đều nhận định rằng vụ kiện các DN VN bán phá giá tôm vào thị trường Hoa Kỳ là vô lý và thiếu căn cứ. 5 đại diện này bao gồm nhà nghiên cứu, giáo viên, nội trợ, người cao tuổi và nông dân không liên quan đến vụ kiện cho rằng vụ kiện chỉ nhằm bảo vệ ngành công nghiệp tôm kém tính cạnh tranh và ít lợi nhuận của Hoa Kỳ. "Vì vậy chúng tôi yêu cầu Chính phủ Hoa Kỳ có thái độ khách quan, vô tư và không áp đặt khi xem xét vụ kiện này, phải tôn trọng nguyên tắc không phân biệt đối xử trong hiệp định thương mại song phương Việt - Mỹ".

Từ ý kiến của Bồi thẩm nhân dân, chủ tọa của cuộc "điều trần", ông Bùi Văn Thưởng đại diện của Hội Nghề cá Việt Nam đã tuyên bố: Việt Nam không bán phá giá tôm!

Minh Quang