Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms

Miền Trung: Bài học từ những hồ tôm

SGGP, 22/4/2004

Hàng ngàn hécta tôm của ngư dân miền Trung đang đối diện với những căn bệnh khó có “thuốc chữa” như vi rút đốm trắng, vi rút MBV. Những cánh đồng tôm dù đang vào vụ cũng phải bỏ hoang, ngư dân trắng tay ngồi chờ những biện pháp can thiệp từ các cấp chính quyền địa phương, nhưng mỗi nơi giải quyết mỗi khác. Người dân đang đỏ mắt chờ từng ngày qua cơn dịch để bắt tay vào vụ mới.

Tính đến thời điểm hiện nay, tổng diện tích hồ tôm bị nhiễm bệnh đốm trắng lên đến con số 1.272ha. Trong đó bị nặng nhất là Thừa Thiên-Huế với hơn 823/2.700ha (riêng huyện Phú Lộc diện tích bị nhiễm bệnh là 637ha), Quảng Nam 60/2.300ha, Quảng Ngãi 139/400ha, Bình Định 250/1.500ha. Thiệt hại do dịch bệnh tôm gây ra cho người dân các tỉnh miền Trung ước tính hàng trăm tỷ đồng. Trong đó, đa số người nuôi tôm phải vay vốn từ các ngân hàng. Nợ nần đang là nỗi lo của bà con vùng duyên hải miền Trung.

Bất lực nhìn tôm chết

Trưởng phòng Nông nghiệp - Phát triển nông thôn huyện Phú Lộc, Thừa Thiên-Huế Bạch Văn Khai, cho biết: “Nghề nuôi tôm ở vùng đầm phá Tam Giang có bề dày lịch sử gần trăm năm, nhưng đây là lần đầu tiên dịch bệnh bùng phát với quy mô cũng như thiệt hại to lớn như thế này”. Dịch bệnh không trừ bất cứ một hồ nuôi tôm nào cho dù chủ hồ là người được mệnh danh là “vua tôm” của vùng đầm phá Tam Giang như chính Chủ tịch xã Vinh Hưng - ông Trần Đình Quang - người có kinh nghiệm nuôi tôm hơn 10 năm. Khi dịch bệnh xảy ra thì hơn 4 ha hồ nuôi tôm của ông cũng lần lượt bị nhiễm bệnh và chết sạch cho dù ông đã áp dụng rất nhiều phương pháp từ kỹ thuật hiện đại cho đến những phương pháp gia truyền. đến thời điểm này thì 4 ha hồ nuôi tôm của ông Quang chỉ còn lại màu trắng toát bởi vôi đã được rải xuống xử lý hồ, chờ hết dịch thả nuôi lại.

Điều đáng nói là năm nay lại xuất hiện một tác nhân làm phát tán dịch bệnh mà không có cơ quan hay cá nhân nào có thể kiểm soát được. Đó là các con chim nhạn, chim cò xuất hiện dày đặc trên các hồ tôm ở Vinh Hưng và chính những con chim này đã gắp những con khuyết khô (thức ăn của tôm) cũng như những con tôm đã mang mầm bệnh từ hồ này sang hồ khác, từ vùng này sang vùng khác.

Cũng giống như Thừa Thiên-Huế, việc ngăn chặn dịch bệnh tôm ở các tỉnh Quảng Ngãi, Quảng Nam, Bình Định đang rơi vào bế tắc. Ông Nguyễn Trọng Ấn - Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ nguồn lợi thủy sản (CCBVNLTS) Quảng Ngãi bức xúc mãi một điều mà mấy năm nay chi cục chưa làm được, là bà con mua con giống ở những trại tôm khác nhau, lúc thả cũng không chịu mang tôm đến Sở Thủy sản kiểm dịch; thời điểm hồ nuôi bị dịch bệnh, hộ nào cũng xả nước ra sông, sau đó phơi ao và lấy nước ở sông vào nuôi gối vụ, khiến nguồn nước cả một vùng bị ô nhiễm, càng ngày càng khó kiểm soát.

Thiếu sự phối hợp

Tình trạng dịch bệnh tôm bùng phát và lây lan rất nhanh ở các tỉnh miền Trung mà không có một biện pháp khả thi nào để ngăn chặn. các cơ quan chức năng của các tỉnh cho rằng: Khi dịch bệnh xuất hiện ở một số vùng thì thay vì người dân báo ngay đến các ngành chức năng để có biện pháp xử lý thích hợp thì lại lén lút tự ý tháo nước ra ngoài vì theo lối suy nghĩ của người dân một khi hồ tôm của mình bị nhiễm bệnh nếu thay nước có lẽ sẽ cứu vớt được một phần nào chứ không biết việc làm đó là nguyên nhân chính để phát tán dịch bệnh.

Một số bà con nuôi tôm ở xã Tịnh Hòa, Tịnh Kỳ của huyện Sơn Tịnh, Quảng Ngãi, cho biết: khi dịch bệnh xảy ra thì dân tự xoay xở lấy, cán bộ xã không hề đến hỏi thăm tình hình của dân. Cho nên lúc tôm bị bệnh thì chính ngư dân báo lên huyện, huyện báo lên tỉnh và tỉnh chỉ đạo lại huyện... Chính vì thế, khi dịch bệnh xảy ra, người dân không thể ngồi chờ... tôm chết mà phải cứu tôm bằng mọi cách (trong đó có cách xả nước – pv). Nói đến nguyên nhân gây bùng phát dịch bệnh đốm trắng ở các tỉnh miền Trung trong thời gian qua được các cơ quan chức năng xác định là do nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên nhân chủ yếu là do tôm post vốn đã bị nhiễm bệnh từ tôm bố mẹ nhưng người dân không kiểm dịch trước bằng máy PCR (máy phát hiện các bệnh của tôm do vi rút). Cho nên khi thả nuôi gặp môi trường nước ô nhiễm, thời tiết bất lợi thì bệnh bùng phát. Trong khi đó, người nuôi tôm cho rằng việc kiểm dịch tôm trước khi thả nuôi đối với họ là rất khó. Bởi lẽ máy PCR thường được đặt ở các sở, ngành trên tỉnh trong khi đó vùng nuôi tôm lại nằm ở những nơi xa xôi. Muốn kiểm dịch phải vận chuyển tôm hàng chục, có khiû hàng trăm kilômét.

Đã “Mất bò” nên càng phải “lo làm chuồng”

Đó là thực trạng hiện nay của người nuôi tôm cũng như các cấp, ngành chức năng ở các tỉnh miền Trung. Nguy cơ bùng phát dịch bệnh ở tôm do sự phát triển một cách tự phát và sự quản lý lỏng lẻo, thiếu sự phối hợp giữa các ngành chức năng với người nuôi tôm đã được cảnh báo từ những năm trước. Những hồ nuôi san sát nhau, không có hệ thống thoát nước đồng bộ nên hiện nay ngành thủy sản rất khó xử lý nguồn nước, để cho dân tự xử lý thì nước thải lại chảy từ hồ này sang hồ kia. Ở Thừa Thiên-Huế, sau khi dịch bệnh tôm bùng phát thì các cơ quan chức năng mới đưa ra một phương án táo bạo là thay nước ở phá Tam Giang bằng cách xả nguồn nước từ hồ Truồi. Một phương án đáng lẽ ra phải nghĩ và thực hiện từ trước khi có dịch bệnh sự mất mát to lớn như hôm nay. Hơn nữa, một bài học nhãn tiền mà người nuôi tôm cũng như các ngành chức năng ở miền Trung phải học tập từ những người nuôi tôm ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long là nếu phát triển diện tích hồ nuôi tôm một cách tự phát, không theo quy hoạch thì khi dịch bệnh xảy ra sẽ rất khó khống chế. Như tỉnh Quảng Ngãi, sau khi có dịch bệnh tôm thì mới đưa ra một kế hoạch phát triển về lâu dài, như: thành lập tổ công tác phòng chống dịch, xây dựng mô hình nuôi tôm an toàn, tăng cường công tác kiểm dịch con giống, lập các dự án cải tạo nâng cấp hệ thống kênh cấp thoát nước, ao hồ, ao xử lý nước thải v.v và v.v…

Trong thời điểm này, bệnh vi rút đốm trắng ở tôm vẫn chưa có thuốc đặc trị. Trung tâm Nghiên cứu thủy sản khu vực 3 đưa ra khuyến cáo chung đề nghị người nuôi tôm nên tập trung vào một vụ chính, các Sở Thủy sản phải bằng mọi cách quy hoạch lại vùng nuôi tôm một cách bền vững. Ông Nguyễn Hưng Điền – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu thủy sản khu vực 3 đưa ra 4 tiêu chí trong nghề nuôi tôm: cải tạo ao đúng kỹ thuật, chọn con giống tốt, chăm sóc tôm theo đúng quy trình kỹ thuật và tùy theo từng vùng khác nhau để thả nuôi đúng lịch thời vụ của mỗi địa phương.

Qua sự kiện tôm chết hàng loạt ở các tỉnh miền Trung, các hộ nuôi tôm cũng như các ngành chức năng đã có được một bài học cho mình nhưng cái giá phải trả lại quá đắt.

NGUYỄN HÙNG - KIM NHUNG