Viet Linh - Ky thuat thuy san va nong nghiep

Những ngày này, các tỉnh ven biển ĐBSCL đang vào thời điểm thu hoạch rộ vụ muối năm 2004. Muối nằm đầy đồng, muối chất đầy các bờ kênh… Nhiều diêm dân mặt mày bí xị, bởi năm nay là năm thứ 4 liên tiếp giá muối rớt thê thảm…

Cung-cầu mất cân đối

Mặc dù mới bước vào đầu mùa muối, nhưng tại huyện biển Ba Tri (Bến Tre) giá muối trắng tuột xuống chỉ còn 7.000-8.000 đ/giạ(1 giạ muối = 30 kg). Muối rớt giá, thương lái từ các nơi về mua thưa thớt. Dọc theo các bờ kênh từ xã Bảo Thuận rồi sang Bảo Thạnh những tu muối to đùng nằm...chờ giá. Ông Phạm Văn Hoàng, diêm dân ấp 9, xã Bảo Thạnh chỉ đống muối nằm ngổn ngang ngay đầu ruộng, than vãn: “Mới đầu vụ mà giá muối rớt tệ hại quá, tính ra bán 5 giạ muối mua chưa được 1 giạ lúa; giá cứ thế này thì đời sống diêm dân èo uột lắm”. Gia đình ông Hoàng canh tác 7 công muối. Năm ngoái, thất mùa thu hoạch không đầy 400 giạ; bán được giá 8.500 đ/giạ, tính ra lỗ chi phí đầu tư và công lao động. Trong khi giá muối năm nay thấp hơn từ 500- 1.000 đ/kg, nên chuyện lỗ vốn là khó tránh khỏi! Dẫn chúng tôi đi thăm ruộng muối dài thăm thẳm của mình, anh Trịnh Văn Sang ở ấp Thạch Ninh, xã Bảo Thuận thở dài: “Gia đình đã mấy đời làm nghề muối, hiện nay cả nhà có 8 nhân khẩu chỉ trông cậy vào ruộng muối để sống. Nhưng 4 năm liền giá muối bấp bênh nên năm nào cũng lỗ”.

Tại Bạc Liêu, tình hình cũng tệ hại không kém. Trong khi 80.000 tấn muối tồn đọng từ năm 2002 và 2003 chưa bán được, thì vụ muối 2004 này giá tiếp tục rớt thê thảm. Giá muối đen chỉ còn 4.500-5.000đ/giạ, nhưng chẳng thương lái nào chịu mua. Cả cánh đồng muối Đông Hải rộng lớn đìu hiu vắng tanh, lâu lâu mới thấy một vài ghe ra vào mua muối. Anh Đặng Văn Bền, Chủ tịch UBND xã Long Điền Tây, huyện Đông Hải bức xúc: “Muối rớt giá đã đành, nhưng ngặt nỗi kêu bán chẳng ai mua. Một số ruộng muối nằm ngoài kênh thủy lợi, nơi xuồng ghe qua lại nhiều thỉnh thoảng có thương lái ghé hỏi thăm, còn mấy ruộng muối ở sâu trong hậu thì chịu chết! Trước đây, đồng muối Long Điền Tây rộng trên 1.000 ha, do giá thấp nên diện tích cứ giảm dần hàng năm; giờ chỉ còn lại 600 ha. Cứ đà này năm tới, muối tiếp tục bị thu hẹp lại”. Còn ở Trà Vinh và Sóc Trăng cũng không ngoại lệ. Chuyện “ mất mùa, rớt giá” đã trở thành nỗi ám ảnh diêm dân sống nhờ nghề muối hàng chục năm nay. Nhiều diêm dân than thở: Mỗi năm đến vụ, trông muối được giá, để thanh toán nợ nần. Nào là ngân hàng, mướn nhân công lao động, chi phí xăng dầu… nhưng muối cứ rớt giá và không bán được, diêm dân như ngồi trên mớ bòng bong không biết đường nào mà gỡ.

Theo các nhà chuyên môn, nguyên nhân dẫn đến tình trạng muối rớt giá và không tiêu thụ được là do “cung-cầu” hiện nay mất cân đối. Tại Bạc Liêu, mỗi năm sản xuất khoảng 140 ngàn tấn muối; nhưng Xí nghiệp Chế biến muối iốt tại đây hoạt động hết công suất cũng chỉ 28 ngàn tấn/năm. Còn ở Bến Tre, sản lượng muối đạt 45 ngàn tấn/năm; nhưng khả năng chế biến của xí nghiệp muối chỉ trên dưới 6 ngàn tấn/năm. Sóc Trăng, Trà Vinh… tình hình cũng tương tự. Cung vượt quá cầu, nên rớt giá là khó tránh khỏi. Mặt khác, muối ở ĐBSCL là muối đen chứa nhiều tạp chất nên các xí nghiệp chỉ mua một lượng rất nhỏ. Mấy năm qua, bà con tự bươn chải tiêu thụ nội địa, nhưng rất khó khăn.

Biến đồng muối thành đồng tôm

Mấy năm rồi, nghe nói trợ giá muối diêm dân cũng mừng, nhưng chờ mãi chẳng thấy tăm hơi? Còn ngành nông nghiệp các tỉnh thì cho biết, trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp muối là thứ yếu không đáng kể. Hiện tại, giá vật tư, lúa, gạo… đều tăng. Muối sụt giảm và ế ẩm nên chính quyền không còn thiết tha vận động bà con giữ lại đồng muối. Tại vùng muối Bình Đại (Bến Tre) mùa này đã chính thức “xóa sổ” toàn bộ cánh đồng muối rộng trên 400 ha để chuyển sang nuôi tôm sú. Ở Ba Tri, diện tích cũng giảm đáng kể; từ 1.100 ha vào năm 2003 thì nay chỉ còn 790 ha muối. Riêng xã Bảo Thuận cuối năm 2003, diêm dân đã chuyển đến 260 ha muối sang nuôi tôm công nghiệp. Và sau vụ muối này, 140 ha muối còn lại sẽ tiếp tục biến thành những ao tôm! Tại Bạc Liêu, mới đây diêm dân cũng phá bỏ trên 523 ha muối để đào ao nuôi tôm sú. Còn ở Trà Vinh, Sóc Trăng… diện tích muối tiếp tục thu hẹp theo chiều hướng phát triển rầm rộ của con tôm. Tại Bạc Liêu, kế hoạch giữ lại 2.000 ha muối ở huyện Đông Hải và Vĩnh Lợi coi như phá sản. Phía Bến Tre đang cố gắng giữ khoảng 650 ha muối ở xã Bảo Thạnh, huyện Ba Tri, nhằm phục vụ nhu cầu tiêu thụ trong tỉnh như làm nước đá, nước mắm, chế biến cá biển... nhưng xem ra rất khó khăn.

Bỏ muối, hàng loạt hộ chuyển sang nuôi tôm sú. Tuy nhiên, việc chuyển hàng loạt diện tích trồng muối sang nuôi tôm công nghiệp sẽ dẫn đến hệ lụy dư thừa lao động và cơ sở hạ tầng phục vụ nuôi tôm không đáp ứng kịp. Từ đó xảy ra dịch bệnh làm tôm chết là khó tránh khỏi. Một số hộ cho thuê đất cầm 5- 10 triệu đồng trong tay loay hoay chi tiêu hết, không khéo phải mang nợ và mất đất. Bên cạnh đó, hàng loạt diêm dân cả đời sống nhờ nghề muối sẽ mất việc làm và thất nghiệp… Đây là vấn đề hết sức bức xúc mà cả người dân và chính quyền địa phương đang lo lắng, tìm ra những giải pháp mới.

HUỲNH LỢI