Viet Linh - Ky thuat thuy san va nong nghiep

Chưa bao giờ ngư dân nuôi cá tra, cá ba sa ở ĐBSCL lại phấn chấn như lúc này bởi giá cá tra, cá ba sa trong nhiều ngày qua liên tục tăng. Từ Đồng Tháp đến An Giang, Cần Thơ, Vĩnh Long… nhiều người đang hối hả cải tạo ao hầm, sửa sang lại bè, tự tin bước vào vụ cá mới.

1 người mừng, 10 người tiếc

Tại hai tỉnh đầu nguồn An Giang và Đồng Tháp, giá cá tra hiện đang dao động ở mức 14.200đ – 15.000đ/kg, cá ba sa từ 12.000đ - 12.500đ/kg. Đây là mức giá cao nhất kể từ đầu năm 2003 đến nay. Cá tăng giá, thị trường hút hàng, các doanh nghiệp chạy đôn chạy đáo tìm mua cá nguyên liệu. Trong khi đó, ngư dân biết tình hình giá còn tiếp tục tăng nên dùng dằng chưa muốn bán, cố giữ cá chờ giá lên cao hơn nữa. Một số doanh nghiệp đã ký hợp đồng xuất khẩu buộc lòng phải mua cá cho bằng được để có hàng chế biến.

Chúng tôi đến trang trại nuôi cá rộng trên 4.000m2 mặt nước của anh Trương Văn Út, ở ấp Trường Thọ, xã Tân Lộc (Thốt Nốt - Cần Thơ). Anh Út khoe: “Mấy ngày nay, các doanh nghiệp tìm đến hỏi mua liên tục, cá dưới hầm chỉ mới từ 0,8kg - 1kg/con nhưng họ nài nỉ mua với giá 14.000đ/kg. Tôi vừa bán 100 tấn cá tra thu được 1,4 tỷ đồng; trừ chi phí đầu tư 750 triệu đồng, còn lời trọn 650 triệu đồng. Đây là mức lời cao nhất trong nhiều năm nuôi cá”ù. Cách đó vài trăm mét, hầm của anh Năm Thảo gần 110 tấn cá cũng vừa bán, lợi nhuận khoảng 700 triệu đồng. Anh Trần Ngọc Lợi, bán gần 70 tấn cá lời trên 400 triệu đồng… Cả xã cù lao Tân Lộc những ngày này xôn xao về chuyện trúng giá cá tra, thu lời hàng trăm triệu đồng! Tuy nhiên, số hộ còn cá để bán trong thời điểm này chỉ đếm trên đầu ngón tay. Đa số, người nuôi bán đổ bán tháo vào giữa năm 2003 khi đợt khủng hoảng cá tra, cá ba sa kéo dài; tất cả đều trắng tay, nợ nần chồng chất, nên chưa khôi phục kịp. Những hộ trúng lớn đợt này như anh Út, anh Thảo… đều là những tay có vốn và biết dự đoán thị trường.

Chuyện cá tra, cá ba sa tăng giá không bất ngờ. Bởi năm 2003, gần như các hộ nuôi cá đều lỗ nặng. Trong số này có từ 30% - 40% phải bỏ nghề do nợ nần và hết vốn; nhiều hộ thật sự uể oải sau thời gian khủng hoảng kéo dài. Từ đó đâm ra ngán ngẩm, chưa mạnh dạn đầu tư nuôi tiếp. Điều này dẫn đến sản lượng cá tra, cá ba sa vào thời điểm đầu năm 2004 giảm mạnh. Cộng thêm ảnh hưởng dịch cúm gia cầm, nên nhu cầu tiêu thụ cá nội địa và xuất khẩu tăng lên và cá được giá. Nhiều ngư dân không trở tay kịp do chu kỳ nuôi cá tra, ba sa kéo dài từ 8 – 12 tháng/vụ.

Liên kết “4 nhà” còn quá lỏng lẻo

Trong vụ kiện bán phá giá cá tra, cá ba sa hồi năm ngoái, phía Mỹ vô tình giúp cho thương hiệu cá tra, cá ba sa của Việt Nam lan đi khắp thế giới. Tận dụng cơ hội này, các doanh nghiệp đã mở ra hàng loạt thị trường tiêu thụ mới ở châu Âu, châu Á... và được nhiều nước chấp nhận. Phía An Giang cũng rất năng động, tổ chức hàng loạt chuyến “tiếp thị” cá tra, cá ba sa ở thị trường nội địa như miền Đông, Tây Nguyên... Từ sản phẩm cá tra, cá ba sa, các doanh nghiệp chế biến được cả trăm mặt hàng khác nhau phục vụ nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu. Tại hội nghị phát triển thủy sản ĐBSCL vừa tổ chức gần đây ở Cần Thơ, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã nhấn mạnh: “Thủy sản ĐBSCL phải xác định 2 thế mạnh chủ lực là con tôm và con cá tra, cá ba sa”. Theo đó, vùng nuôi tôm tập trung ở các tỉnh ven biển; vùng nuôi cá tra, cá ba sa nằm dọc theo sông Tiền, sông Hậu. Các nhà chuyên môn cũng nhìn nhận rằng, thịt cá tra, cá ba sa rất ngon và thị trường tiêu thụ ở các nước trên thế giới rất lớn. Thế nhưng, người nuôi cá đời sống còn khó khăn; chưa thật sự làm giàu và luôn sống trong tâm trạng phập phồng... sợ lỗ? Đây là một nghịch lý tồn tại nhiều năm, mà căn nguyên bắt nguồn từ sự thiếu qui hoạch và thiếu liên kết 4 nhà.

Có thể thấy, mấy năm gần đây diện tích cá tra, cá ba sa tăng lên vùn vụt vượt ngoài tầm kiểm soát của chính quyền địa phương. Trong khi đó, sự liên kết giữa doanh nghiệp và ngư dân luôn ở trạng thái “không ai tin ai”. Còn nhớ, đợt khủng hoảng năm 2003 khi giá cá rớt xuống chỉ còn 5.500đ - 6.500đ/kg, hàng ngàn người nuôi (kể cả là thành viên của công ty), mỗi ngày phải đi năn nỉ các doanh nghiệp thiếu điều “muốn lạy”, nhưng họ vẫn không mua cá. Một số doanh nghiệp cũng xuống hầm, bắt cá mổ ra rồi chê thịt cá vàng, cá bị nhiễm bệnh... nếu muốn bán phải tiếp tục hạ giá. Vì cá quá lứa càng để, càng lỗ, không lo nổi thức ăn. Năm rồi, phần lớn người nuôi trắng tay thì các doanh nghiệp lời “nứt trứng”. Một số ngân hàng cũng áp dụng cho vay theo thời giá, khi cá được giá cao thì dân muốn vay bao nhiêu cũng được. Nhưng cá sụt giá thì họ bảo hết kinh phí hoặc chưa có kế hoạch...

Để nghề nuôi cá tra, cá ba sa phát triển ổn định, vấn đề cấp bách hiện nay là phải tổ chức lại; gắn kết chặt chẽ mối liên kết 4 nhà. Các tỉnh cần có biện pháp khống chế diện tích phù hợp với nhu cầu tiêu thụ; qui hoạch vùng nuôi, đầu tư nâng cao chất lượng cá. Từ nay đến tháng 4-2004, tỉnh An Giang yêu cầu các hộ nuôi phải đăng ký diện tích và sản lượng. Theo đó, doanh nghiệp sẽ ký hợp đồng tiêu thụ sản phẩm theo giá thị trường và sẽ được ngân hàng cho vay vốn. Năm nay, An Giang khống chế sản lượng khoảng 120 ngàn - 140 ngàn tấn/năm, tương ứng với công suất các nhà máy chế biến trong tỉnh. Dù vậy, nhiều người vẫn lo lắng với cách bao tiêu không đưa ra giá sàn; nếu khi thu hoạch, cá sụt giá thì doanh nghiệp vẫn có hàng trăm lý do bắt chẹt người nuôi.

Theo dự báo của các nhà chuyên môn, từ nay đến tháng 6- 2004 giá cá tra, cá ba sa sẽ giữ ở mức cao. Tuy nhiên, hiện tại hàng loạt hộ đang ùn ùn thả giống. Dự kiến đến cuối năm 2004 và đầu 2005 sẽ bước vào thời điểm thu hoạch rộ; nhiều người lo lắng sẽ tái diễn tình trạng rớt giá, nếu như việc nuôi tự phát chưa được chấn chỉnh.