Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms

“Top-quality Pangasius from Vietnam” - Thương hiệu Quốc gia cho cá tra, ba sa

BCT, 21/12/2004

Đã đến lúc con cá tra đồng bằng phải tìm cho mình một hướng đi mới bằng chính tên tuổi xứng đáng vốn có. Đó là thông điệp mà Bộ trưởng Bộ Thủy sản- Tạ Quang Ngọc gởi đến người sản xuất và chế biến thủy sản ĐBSCL, khẳng định một bước đột phá của ngành thủy sản Việt Nam trên thị trường thế giới...

“TÊN TÔI LÀ GÌ?”…

Một câu hỏi nghe có vẻ buồn cười, nhưng đó là sự thật đối với con cá tra, ba sa xuất khẩu thời gian qua. Chúng vốn là tặng phẩm phóng khoáng của thiên nhiên vùng hạ lưu vực sông Mekong ban phát cho những cư dân nơi đây với nghề nuôi đã có trăm năm, nhưng khi đến với bàn ăn của người tiêu dùng trên thế giới chúng phải “mượn hồn” những con cá khác. Cá tra, ba sa là cá nước ngọt, có nhiều đặc tính ưu việt về dinh dưỡng lẫn mùi vị, song lại mang tên “Catfish” – một loại cá nhỏ nặng mùi bùn, cỏ thường để câu giải trí, nhiều lúc còn là thức ăn cho mèo – tại nhiều thị trường, nhất là ở Mỹ. Thậm chí, chúng còn mang tên những loài cá biển “sea dover sole”, “Alaska pollack”, cá bơn đen, bơn trắng... để tồn tại ở một số nước châu Âu và châu Á. Những doanh nghiệp hàng đầu về ngành cá Việt Nam khi xuất hàng sang nước ngoài cũng phải vay mượn tên của nhà nhập khẩu để tiếp cận thị trường. Nhiều doanh nghiệp chế biến cá tra, ba sa ở Đồng bằng sông Cửu Long bức xúc nói: “Sản phẩm từ cá tra, ba sa đồng bằng hoàn toàn có lợi thế cạnh tranh về chất lượng lẫn giá thành. Các tiêu chuẩn quốc tế về vệ sinh an toàn thực phẩm của ta thuộc tốp đầu ưu tiên nhập khẩu vào thị trường EU, một thị trường khó tính và tiềm năng nhất thế giới. Thế nhưng, chúng ta vẫn phải “thiệp” trước những yêu cầu của nhà nhập khẩu ?”.

Bức xúc đó đâu chỉ là nỗi niềm của nhà doanh nghiệp. Điểm lại những bước thăng trầm lặp đi lặp lại của con cá tra, ba sa trong vòng chưa đầy mười năm qua, cho thấy nguyên nhân của vòng lẩn quẩn ấy do chính nội bộ của chuỗi giá trị nghề cá Việt Nam. Sự cạnh tranh lẫn nhau để giành giật khách hàng của các nhà xuất khẩu dẫn đến sự tụt giảm về chất lượng, uy tín của sản phẩm cá tra, cá ba sa Việt Nam ở thị trường thế giới. Vì vậy, trong suốt một thời gian dài bôn ba khắp thế giới, cá Việt Nam phải “mượn hồn” một con cá nào đó đang “chạy” tại thị trường ấy. Còn cái tên đúng của cá tra, ba sa Việt Nam không được ai biết đến dù chúng làm ngon miệng người thưởng thức.

Ông Nguyễn Hoàng Việt, Chủ tịch UBND tỉnh An Giang cũng rất tâm tư: “Ngay trong những thành viên của chuỗi giá trị nghề cá thời gian qua cũng chưa chịu “ngồi cùng thuyền” thì làm sao giải quyết được những vấn đề chung của nhau. Mạnh ai nấy làm rồi lại tăng mức độ rủi ro cho nhau mà thiệt nhất vẫn là ngư dân...”. Những bài học về thủy sản của các nước trên thế giới là không ít, nhất là vụ cá hồi Na Uy để ngành cá Việt Nam tự nhìn lại mình, nhưng sự thật thì ngược lại, mức độ rủi ro ngày càng cao trong khi chất lượng và tiềm năng của chúng ngày càng được khẳng định. Thông điệp của Bộ trưởng Bộ Thủy sản ngay trong thời điểm này được xem là “rơi” đúng trọng tâm trong lộ trình hội nhập, đặc biệt đối với sản phẩm đang giành thế tiên phong ở thị trường xuất khẩu thủy sản của Việt Nam.

… LÀ PANGASIUS!

Sản phẩm giá trị gia tăng từ cá tra, ba sa của Việt Nam đang rất hấp dẫn thị trường. Ảnh: T.N
Nói đến cá tra, ba sa, người ta liên tưởng đến một sức sống mãnh liệt của nó trong sóng gió thị trường. Mỗi đợt sóng qua đi, chúng có một sức sống mới và vững vàng hơn. Sau vụ kiện cá da trơn của Mỹ hồi năm ngoái, ngành cá Việt Nam tưởng chừng phải từ giã thị trường nhưng ngược lại. Từ thị phần chỉ vài chục quốc gia, tập trung nhất là Mỹ, đã lên đến con số gần nửa trăm với sản lượng và trị giá tăng lên đáng kể. Năm 2004, các doanh nghiệp chế biến đã tiêu thụ gần hết sản lượng nguyên liệu 300.000 tấn của toàn vùng, gấp 7 lần năm 1997, gần gấp đôi năm 2003. Đặc biệt là từ mặt hàng phi-lê đông lạnh nay đã có trên 100 mặt hàng giá trị gia tăng; giá phi-lê có lúc lên đến 3,8 – 4 USD/kg so với thời điểm vụ kiện giá chỉ dưới mức 2,5 USD/kg. Tiềm năng về vùng nuôi cũng như thị trường hiện nay và tương lai là rất lớn. Nói như Bộ trưởng Tạ Quang Ngọc: “Chúng ta hoàn toàn có thể tin vào tương lai của con cá này, nếu được phát triển chúng trong sự kiểm soát của cộng đồng, phù hợp với thị trường”.

Vì vậy, vấn đề thương hiệu được đặt ra ngay thời điểm bức thiết nhất của ngành cá Việt Nam. Nói về vấn đề này, ông Herby Neubacher – Công ty Phát triển thực phẩm Việt Nam – rất nóng lòng muốn hành động ngay một cú bứt phá vào thị trường nhập khẩu của nước ngoài với sản phẩm từ cá tra, ba sa Việt Nam. Ngay từ lần đầu đến Việt Nam, ông đã ấn tượng bởi sự thân thiện của con người xứ sở sông nước hiền hòa và cũng đã mê mệt với mùi vị của sản phẩm cá tra, ba sa Đồng bằng sông Cửu Long. Ông càng thấm thía hơn khi tìm hiểu về những thăng trầm mà con cá này đã trải qua. Và ông đã tôn vinh nó bởi sức sống mãnh liệt để tồn tại trên thị trường thế giới, không ngần ngại bảo đó là “con cá của tương lai”! Vì vậy, tại Hội nghị về Chất lượng – Thương hiệu cá tra, cá ba sa Việt Nam được tổ chức mới đây tại “chiếc nôi” của chúng ở An Giang, ông Neubacher đã mạnh dạn đề xuất tên thương mại cho con cá này theo tiếng Latin thường gọi là “Pangasius” với thương hiệu là “Pangasius chất lượng hàng đầu từ Việt Nam” (chữ tạm dịch từ Top-Quality Pangasius from Vietnam). Ông Neubacher hùng hồn bảo vệ cho sản phẩm mà ông hằng ấp ủ này: “Việt Nam đã có những ưu thế về sản phẩm và uy tín về chất lượng thì tại sao lại bỏ lỡ cơ hội khẳng định bằng chính tên tuổi của mình. Pangasius là tên gọi đúng của con cá này, nghe rất êm tai và ấn tượng, đang được sử dụng rộng rãi ở các nước EU – thị trường tiềm năng của Việt Nam. Chất lượng cá tra, ba sa hơn hẳn catfish Mỹ, thì tại sao các bạn phải lấy tên đó để bán?!”. Với tài hùng biện và tâm huyết của một người Đức có trái tim Việt Nam – cách gọi của VASEP đối với ông – đã được nhiều người ủng hộ; Bộ Thủy sản đã quyết định lấy đó làm Thương hiệu Quốc gia và xây dựng hệ thống tiêu chuẩn chất lượng dựa trên những tiêu chí chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm của quốc tế để có thể chen chân vào thị trường khó tính nhất với tên “tiêu chuẩn TQP” (chữ viết tắt từ thương hiệu Top-Quality Pangasius from Vietnam).

Bộ trưởng Tạ Quang Ngọc cho biết: “Chất lượng và thương hiệu là thước đo cho công việc hướng mọi người làm theo với guồng máy hoàn thiện. Thương hiệu cá tra, ba sa gắn với tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm ngang tầm quốc tế phù hợp với xu thế hội nhập và nhu cầu của thị trường. Sản phẩm là bản chất nông nghiệp phải gắn với việc bảo vệ quyền lợi của người nông dân Việt Nam. Lợi ích của thương hiệu là lợi ích của toàn chuỗi giá trị nghề cá, là sự phát triển của kinh tế Việt Nam. Vì vậy, sự liên kết toàn vùng và toàn quốc gia các thành viên trong chuỗi này là hướng phát triển bền vững, tránh lặp lại những thăng trầm như vừa qua. Có như vậy, thương hiệu mới gắn với toàn quá trình sản xuất và chế biến và có thể truy xuất nguồn gốc nhằm hạn chế rủi ro...”.

Con cá tra, ba sa của Việt Nam từ nay đã có tên tuổi sánh vai cùng thế giới. Nói như Herby Neubacher, “bạn có thể gọi tôi là catfish, sea dover sole hay river cobbler... nhưng cuối cùng, tôi muốn nói với các bạn: Tên tôi là Pangasius!”. Đó là cách để khẳng định tên tuổi của tặng phẩm từ sự phóng khoáng của thiên nhiên ban phát cho vùng đồng bằng trù phú hạ lưu vực sông Mekong - Việt Nam với khách hàng thế giới dù trước đó họ biết đến cá tra, ba sa Việt Nam chưa thật sự đúng với tên gọi của nó.

THÀNH NGUYỄN