Free Web Hosting by Netfirms
 Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms

San hô đen xuất ngoại

SGGP, 25/10/2004

Từ lá thư tố cáo của một ngư dân miền Trung cùng với nhiều nguồn thông tin khác, Bộ Tài nguyên-Môi trường đã có văn bản yêu cầu Bộ Thủy sản cùng một số địa phương - trong đó có 2 tỉnh Quảng Bình và Quảng Trị - kiểm tra lại việc khai thác san hô đen trên vùng biển địa phương mình. San hô đen là gì và giá trị thực tế san hô đen ra sao? Để trả lời câu hỏi này, phóng viên báo SGGP đã trực tiếp đến các vùng biển ở Quảng Bình và Quảng Trị...

Rất nhiều người đã ngỡ ngàng khi nghe chúng tôi nói về san hô đen. Tiến sĩ Chu Tiến Vĩnh - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu hải sản Nha Trang - cho biết, chưa bao giờ thấy san hô đen mà chỉ có san hô đỏ ở các vùng biển sâu. San hô đỏ thường được dùng để chế tác các sản phẩm mỹ nghệ...

Tại hai địa phương Quảng Bình và Quảng Trị, một số cán bộ có trách nhiệm quản lý cũng nói rằng san hô đen là cụm từ đầu tiên mà họ nghe được vì từ trước đến nay chỉ có san hô trắng được dùng để trưng bày trong các phòng khách và nung... vôi!

Sáng ngày 20-10, ông Trần Anh Tuấn - Phó chánh văn phòng UBND tỉnh Quảng Trị - cho biết, tỉnh vừa nhận được văn bản của Bộ Tài nguyên - Môi trường và đã có kế hoạch kiểm tra, ngăn chặn.

Ông Võ Trực Linh, Giám đốc Sở Tài nguyên - Môi trường Quảng Trị, khi trao đổi với chúng tôi đã thừa nhận, việc khai thác san hô đen ở vùng biển Quảng Trị là có thực và trên cơ sở thống nhất chỉ đạo của tỉnh, trước mắt giao việc này cho ngành thủy sản kiểm tra.

Cũng sáng ngày 20-10, ông Lê Bình - Quyền Giám đốc Sở Thủy sản Quảng Trị - đã trực tiếp cho chúng tôi xem một nhành san hô đen đang được trang trí trong một gia đình người dân ở thị xã Đông Hà. Nhành san hô trông giống bộ rễ cây, xòe ra như cánh quạt ở phần trên, chỗ rộng nhất có đường kính khoảng 50cm được chủ nhân treo trên bức tường phòng khách.

Nếu dùng móng tay cạo đi lớp vỏ bên ngoài, nhành san hô để lộ ra màu bóng đen như sừng ở phần lõi. Theo chủ nhân nhành san hô này thì ông được một người quen làm nghề biển đem về tặng. Người tặng ông nhành san hô nói rằng, phải lặn rất sâu, từ 50-60m nước mới gặp được san hô đen. Những ngư dân  xã Vĩnh Quang, huyện Vĩnh Linh (Quảng Trị)  cho biết, san hô đen chỉ có ở vùng biển ven đảo Cồn Cỏ nhưng không phải ai cũng lặn nổi để tìm thứ san hô này.

Một đầu nậu chuyên thu mua hải sản cao cấp của ngư dân vùng Vĩnh Quang, Vĩnh Giang để vào bán tại các tỉnh phía Nam, thừa nhận, san hô đen là thứ dễ mua và dễ kiếm lời. Chính đầu nậu này, trong một thời gian dài, đã ứng tiền trước cho các thợ lặn-chủ yếu là các thợ lặn có nghề lặn hơi từ vùng Quảng Ngãi, Bình Định - ra biển đảo Cồn Cỏ, lặn tìm san hô đen.

Việc khai thác san hô đen tại Quảng Bình đã và đang diễn ra trong một thời gian dài tại các xã ven biển. Trọng điểm của việc khai thác san hô đen là hai xã Quảng Đông, Cảnh Dương (huyện Quảng Trạch). Đây là hai vùng biển mà theo lời những ngư dân lớn tuổi thì có rất nhiều san hô đẹp, trong đó có cả san hô đen.

Tại thị trấn Ròn, một chủ quán ăn đã giới thiệu chúng tôi với một “trùm san hô đen” tên là M. Chúng tôi tìm đến nhà trùm M. sau một hồi chạy vòng vèo qua mấy con hẻm của đất Ròn. Đấy là một căn nhà 3 tầng chễm chệ giữa vô số những ngôi nhà mái chóp đủ hình đủ kiểu.

Trong căn nhà kín cổng cao tường của ông M., chúng tôi thấy rất nhiều loài san hô bày la liệt. Nghĩ chúng tôi là người đi tìm mua san hô, ông M. không úp mở chỉ vào một tấm san hô trắng to bằng một mặt bàn cà phê và cho biết giá của nó là 250.000đ.

Khi chúng tôi hỏi về san hô đen, ngần ngừ một lúc, “ông trùm san hô” nói rằng: “Thứ ni bây chừ hiếm lắm!”. Hiếm, nhưng theo lời ông thì cần bao nhiêu cũng có, cứ 1kg giá 150.000đ. Như sợ chúng tôi không hiểu rõ về giá trị của từng loại san hô đen, ông giảng giải: “San hô đen có hai loại, một loại chỉ có một khoảng đen như mực, cỡ chừng vài đốt tay ở phía gốc. Loài khác, được gọi là hoa đá đen. Thứ ni đen như sừng trâu, mọc theo hình cánh quạt xòe, cực kỳ đẹp...”.

 Ông M. hứa với chúng tôi, cần mua lúc nào và số lượng bao nhiêu chỉ cần gọi điện báo trước một tuần, ông sẽ bố trí cho người lặn tìm, đáp ứng kịp thời. Theo lời ngư dân xã Quảng Đông thì san hô mà họ khai thác đem về bán là ở Hòn La.

Việc khai thác tiến hành theo hình thức thủ công. Thường thì thợ lặn chờ khi con nước xuống, dùng xà beng cạy luôn từng tảng san hô lớn. San hô ở Hòn La, trước đây vào năm 1975 đến 1995 người dân khai thác ồ ạt, nấu vôi bán làm nhà.

Sau đó do xi măng lấn lướt nên vôi từ san hô không tồn tại được. Dân tự dẹp lò nấu vôi do làm ăn thất bát. Nhờ thế san hô vùng này mới có cơ hội hồi sinh sau một thời gian bị bức tử. Nhưng gần đây dân lại tiếp tục khai thác để bán cho tư thương Trung Quốc. Tìm hiểu mới biết, tư thương Trung Quốc mua san hô tại vùng này theo quy luật, cứ sang thu mua từ hai đến ba năm theo từng chuyến, liên hệ đặt trước, ngư dân đi lặn tìm đủ số lượng, báo lại cho phía tư thương Trung Quốc qua chở.

Hiện tại tư thương Trung Quốc không thu mua nhiều như các năm 2001 đến 2003 mà thu mua rải rác nhằm nghe ngóng tình hình từ phía các cấp chính quyền địa phương rồi rải rác đánh hàng về.

Qua tìm hiểu của chúng tôi, hiện nay san hô đen ở đảo Cồn Cỏ (Quảng Trị) và Hòn La (Quảng Bình) chỉ còn rất ít. Căn cứ giá bán mua trên thị trường thì san hô đen là sản phẩm tự nhiên quý hiếm, đồng thời cũng là tài nguyên độc đáo của các vùng biển đảo. Tài nguyên ấy, đã và đang bị khai thác tràn lan trong khi chính quyền địa phương vẫn chưa có kế hoạch bảo quản, khai thác hợp lý. 

San hô đen được mô tả như một thứ hiếm, là chất liệu đặc biệt dùng để chế tác sản phẩm mỹ nghệ cao cấp như chạm, khảm, sản xuất vòng đeo tay, gọng kính, tẩu thuốc...

1kg san hô đen khi vừa vớt từ biển lên, đầu nậu thu mua với giá dao động 100.000đ-150.000đ; đến cửa khẩu biên giới Việt Nam-Trung Quốc, bán cho thương nhân Trung Quốc khoảng 200.000đ-250.000đ/kg và khi đã vào nội địa Trung Quốc, sẽ có giá đến 2 triệu đồng(!).

Loại san hô đen mà ngư dân vùng này gọi là hoa đá đen rất cứng, đẹp, đưa lên khỏi mặt nước biển không bị phong hóa, không bị giòn, tự mủn như san hô đỏ. Màu đen của san hô đen bóng rất đẹp, dùng làm hàng thủ công mỹ nghệ được Trung Quốc ưa chuộng.

NHÓM PV MIỀN TRUNG