Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms

Nuôi cá sấu - ngành công nghiệp mới tại TP.HCM?

VNN, 10/10/2004

Cá sấu nuôi ở Việt Nam

Ở Việt Nam có hai loài cá sấu. Đó là cá sấu nước ngọt, còn gọi là cá sấu Xiêm (Crocodylus siamensis) và cá sấu nước lợ, còn gọi là cá sấu hoa cà (crocodylus porosus).

Theo các chuyên gia, kể từ năm 1995, ở Việt Nam đã không còn loài cá sấu nước ngọt (cá sấu Xiêm) ngoài tự nhiên. Đây cũng là loài cá sấu hiện đang được nuôi tại các trại ở Việt Nam và đã được CITES cấp phép cho xuất khẩu đối với một số trại đủ điều kiện (lý lịch sấu rõ ràng; sấu thương phẩm là sấu gây nuôi chớ không phải đánh bắt ngoài tự nhiên, chuồng trại hợp vệ sinh…). Riêng cá sấu Hoa Cà hiện đã vắng bóng tại Việt Nam, ngoại trừ một vài con được Thảo Cầm Viên Sài Gòn lưu giữ.

Với một tỷ lệ lợi nhuận từ 20-40% đủ hấp dẩn, TP.HCM đang tính đến việc mở mang và phát triển ngành chăn nuôi, kinh doanh cá sấu, với hy vọng có thể tăng đàn cá sấu từ khoảng 40.000 con hiện nay lên 100.000 con trong năm năm tới. Triển vọng về một ngành công nghiệp mới đang hình thành...

"Cá sấu ăn thịt người" - dấu hiệu cạnh tranh từ xa?

Vài tháng gần đây, sự xuất hiện của bộ phim VCD "Cá sấu ăn thịt người" trên thị trường băng đĩa lậu đã gây xôn xao dư luận do tính chất ghê rợn của nó. Phim này được quay và dựng hình rất chi là... nghiệp dư, xoáy quanh cảnh một con cá sấu dài cỡ 5m, nặng đến vài tạ bị mổ bụng, từ trong đó người ta lôi ra... những khúc tay và chân của một đứa trẻ!

Chưa ai rõ tính xác thực của bộ phim, dù sao nó đã khiến ngành chăn nuôi cá sấu Việt Nam (tập trung ở phía Nam) phải một phen lao đao! Chị Trần Thị Ngọc Hương, quản lý nhà hàng đặc sản cá sấu ở Làng Cá sấu Sài Gòn (Q.12, TP.HCM), thừa nhận: Kể từ khi xuất hiện bộ phim này, lượng khách đến nhà hàng đã sụt giảm đến 30% so với trước!

Trong khi đó, giới chăn nuôi và kinh doanh cá sấu cũng bàn tán và đưa ra nhận định về bộ phim trên. Theo họ, giới kinh doanh Thái tung ra phim này nhằm kìm hãm bớt đà phát triển của ngành công nghiệp chăn nuôi và kinh doanh cá sấu còn đang trong giai đoạn hình thành của Việt Nam (!).

Chưa rõ thực hư thế nào, nhưng điều chắc chắn là ngành chăn nuôi cá sấu ở Việt Nam đang tăng trưởng mạnh một cách... tự phát! Kể từ khi Việt Nam được CITES cấp chứng nhận đạt tiêu chuẩn xuất khẩu cá sấu vào năm 2002, số cá sấu nuôi tại TP.HCM đã tăng vọt đáng kể. Vào khoảng mười năm trước, vào năm 1993, các trại nuôi cá sấu ở TP.HCM chỉ có khoảng hơn 650 con sấu. Vào thời điểm CITES cấp phép cho Việt Nam (2002), số cá sấu nuôi đã tăng lên gấp gần 30 lần, tức vào khoảng 20.000 con. Và, cho đến thời điểm này, theo ước tính của Chi cục Kiểm Lâm TP.HCM, tổng đàn cá sấu nuôi ở TP.HCM vào khoảng hơn 40.000 con.

Sự tăng trưởng này, theo ông Nguyễn Đình Cương - chi cục trưởng Chi cục Kiểm Lâm TP.HCM, đơn giản là do nuôi cá sấu có lãi cao! Hiện một con sấu giống có giá khoảng 700.000 đồng, Nuôi trong 12 tháng, chi phí chăn nuôi (chuồng trại, thức ăn, công...) chỉ 160.000 đồng, nhưng bán được giá tới 1,3 triệu đồng. Ấy là ước tính cho một con, nhưng nếu nuôi nguyên đàn sấu, chắc chắn chi phí bình quân cho một con còn giảm nữa.

Theo ông Cương, việc mua bán cá sấu sống có thể đem lại tỷ lệ lợi nhuận cho một trại nuôi sấu qui mô 50 con trở lên là từ 30-40%. Còn theo một nhà chăn nuôi và kinh doanh cá sấu là ông Sáu Nga (Trại cá sấu Tồn Phát, Củ Chi - TP.HCM), tỷ lệ lãi không cao như những "tính toán ở văn phòng", nhưng cũng vào khoảng 20%! Tồn Phát là một trong năm trại cá sấu trong cả nước được CITES chứng nhận đủ điều kiện chăn nuôi và xuất khẩu cá sấu. Ông Sáu Nga từ chối cho biết số cá sấu nuôi ở trại của mình vì đó là một "bí mật kinh doanh". Nhưng theo một nguồn số liệu từ các cơ quan chức năng, ước tính có từ 7.000-8.000 con cá sấu trong mỗi trại nuôi lớn ở TP.HCM như Tồn Phát, Hoa Cà, Suối Tiên, Công ty Lâm sản TP (FORIMEX). Đó là chưa kể, theo thống kê chính thức, có hàng chục hộ gia đình đăng ký nuôi cá sấu với số lượng từ vài chục đến vài trăm con mỗi hộ.

Sấu nuôi nhiều nhưng bán đi đâu?

Thị trường manh nha, "vua cá sấu" thao túng...

Mặc dù tổng đàn cá sấu tăng khá mạnh trong những năm gần đây, thế nhưng các nhà chăn nuôi và kinh doanh cá sấu vẫn còn khá loay hoay với đầu ra. Ông Tôn Thất Hưng, thuộc Công ty Cá sấu Hoa Cà, cho biết: Một số nhà kinh doanh Nhật, Úc đã đề nghị mua từ Việt Nam mỗi năm khoảng 10.000 bộ da cá sấu muối. Với số lượng thu mua này, họ chỉ cần "vét" trong một năm là hết sạch số cá sấu thương phẩm ở Việt Nam. Thế nên, bán cá sấu sống sang Trung Quốc vẫn là một thị trường béo bở cho các "tay chơi" trong lĩnh vực này ở Việt Nam.

Ông Trần Phước Toàn, trưởng trại cá sấu thuộc Công ty Lâm nghiệp Sài Gòn (FORIMEX, thuộc Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn TP.HCM) cho biết: Thị trường Trung Quốc chỉ thu mua hai loại hàng. Đó là cá sấu có trọng lượng 10-15kg, giá thu mua 14-15 USD/kg và loại 16-20kg, giá 12-13 USD/kg. Ông Toàn tỏ ra khá lạc quan: FORIMEX hiện đang đàm phán với một đối tác để xuất khẩu sang Trung Quốc 1.000 con cá sấu trong thời gian tới.

Thế nhưng, việc xuất khẩu cá sấu sang Trung Quốc rất nhiêu khê về thủ tục. Để có được một giấy phép xuất khẩu, phải mất từ 7-10 ngày và có khi phải ra tận Cục Kiểm Lâm ở Hà Nội để chờ giấy phép.

Trong khi đó, một nhà chăn nuôi và kinh doanh cá sấu (đề nghị không nêu tên) tiết lộ: Mỗi con cá sấu đưa được sang Trung Quốc ăn chắc lãi 100 USD. Mỗi năm, có khoảng hàng chục ngàn con cá sấu sống được thu gom để đưa qua Trung Quốc, còn gọi là "xuất tiểu ngạch". Chiêu thức "xuất tiểu ngạch" này đã âm thầm mang lại hàng triệu đô-la lợi nhuận mỗi năm cho những ông trùm mua bán động vật hoang dã, trong đó có cá sấu.

Béo bở, nhưng không dễ ăn... Bởi, thị trường đang bị chi phối bởi một đại gia ở một tỉnh giáp ranh với Trung Quốc. Cá sấu sống, dù được thu mua ở bất cứ đâu trong nội địa Việt Nam cũng đều tập trung về đầu mối trong đường dây này để cung cấp cho bạn hàng Trung Quốc. Điều đó đã khiến các nhà chăn nuôi và kinh doanh cá sấu phập phồng lo sợ. Sự độc quyền của đường dây này khiến cho họ ở vào vị thế có thể bị "chẹt" chết tươi vào bất kỳ lúc nào nếu xảy ra "vấn đề" trong những quan hệ phức tạp giữa giới kinh doanh với nhau. Còn theo báo cáo chính thức từ các cơ quan chức năng ở TP.HCM, từ năm 2003 đến nay, chỉ có ba doanh nghiệp xuất tiểu ngạch qua Trung Quốc với vỏn vẹn 4.885 con cá sấu, tổng trị giá 5,862 tỷ đồng.

Một phương thức khá cho "đầu ra" của cá sấu là chế biến các sản phẩm (bóp, ví, thắt lưng...) từ da cá sấu. Nhưng hiện chỉ có mỗi một đơn vị là Công ty TNHH Cá sấu Hoa Cà là có xưởng thuộc da và chế biến. Với hơn 100 chủng loại mặt hàng khác nhau từ da cá sấu, nhưng sản phẩm này chỉ tiêu thụ được ở nội địa. Một đơn vị khác là Trại Tồn Phát đang có ý định đầu tư một xưởng thuộc da và chế biến, song ông Sáu Nga còn ngần ngừ: "Vốn quá nặng, lên tới hàng chục tỷ đồng nên Tồn Phát khó kham nỗi...".

Nhà nước, quốc doanh, tư nhân cùng vào cuộc!

"Lúng túng!" - đó là nhận định của Chi cục Kiểm Lâm TP.HCM khi nói về hướng ra cho nghề chăn nuôi và kinh doanh cá sấu ở Thành phố. Ông Nguyễn Đình Cương, chi cục trưởng Chi cục Kiểm Lâm TP.HCM tặc lưỡi: "Toàn bộ đàn sấu hơn 40.000 con ở TP.HCM cũng không bằng một trại nuôi sấu ở Thái Lan!"

"Túng thì... phải tính"... Vào cuối năm 2003, trong một nỗ lực tìm lối ra cho ngành chăn nuôi và kinh doanh cá sấu, Công ty TNHH Cá sấu Hoa Cà đã hợp tác với Hợp tác xã Xuân Lộc (Q.12, TP.HCM) để thành lập Làng Cá sấu Sài Gòn. Điều may mắn là UBND TP.HCM đã đồng ý chấp thuận xem đây là một trong bốn mô hình làng nghề của TP, thông qua Quyết định 2988/QĐ-UB ngày 4/8/2003.

Theo mô hình này, xung quanh khu vực hai phường Thạnh Lộc và Thạnh Xuân, Q.12 - TP.HCM, Công ty TNHH Cá sấu Hoa Cà tổ chức cho người dân nuôi gia công cá sấu. Hiện có 36 hộ dân đang nhận hợp đồng nuôi khoảng 1.000 con cá sấu. Công ty TNHH Cá sấu Hoa Cà cung cấp cá sấu giống, hướng dẩn kỹ thuật nuôi và bảo đảm việc thu mua. Với mô hình này, Công ty TNHH Cá sấu Hoa Cà hy vọng có thể thúc đẩy tăng đàn sấu của mình từ 6.000 con như hiện nay lên đến 20.000 con vào năm 2010. Trước mắt, mô hình này bảo đảm cho mỗi hộ gia đình nuôi gia công cá sấu là 15 triệu đồng/năm.

Trong khi đó, FORIMEX cũng vừa được UBND TP.HCM phê duyệt dự án "Đầu tư xây dựng phát triển trại cá sấu" ở Tỉnh lộ 10, xã Phạm Văn Hai, Bình Chánh. Theo dự án, trại cá sấu này có diện tích 23ha và sẽ nuôi 10.000 con cá sấu (trong đó, có 400 sấu sinh sản). Tổng mức đầu tư cho dự án là 48,6 tỷ đồng và hoàn thành trong ba năm (2004-2006).

Trong khi các trại nuôi của tư nhân và quốc doanh đua nhau mở mang chuồng trại, đẩy nhanh việc tăng đàn sấu thì các cơ quan chức năng của Đảng và Nhà nước cũng đã nhạy bén vào cuộc. Trong chuyến thăm và làm việc tại Công ty TNHH Cá sấu Hoa Cà vào ngày 23/9 vừa qua, phó bí thư Thành Uỷ TP.HCM Võ Văn Cương đã đồng ý với đề nghị của người chăn nuôi sấu về việc cần thiết thành lập một trung tâm cá sấu giống. Theo ông Võ Văn Cương, TP.HCM sẵn sàng dành 15 tỷ đồng để đầu tư thành lập một trung tâm cá sấu giống. Chỉ một tuần sau, vào ngày 27/9, UBND TP.HCM đã có văn bản số 4511/VP-CNN giao Ban Chỉ đạo Nông nghiệp-Nông thôn phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chuẩn bị tổ chức hội nghị "Tiềm năng phát triển nghề nuôi cá sấu và công nghệ chế biến để làm hàng xuất khẩu từ cá sấu". Dự kiến, Hội nghị này sẽ được tổ chức vào trung tuần tháng 11 tới đây. 

Một ngành công nghiệp mới: chăn nuôi và kinh doanh cá sấu cùng các sản phẩm chế biến từ cá sấu đang hình thành. Rồi đây, Việt Nam và Thái Lan sẽ là những đối thủ cạnh tranh trên thương trường trong lĩnh vực cá sấu?

Câu trả lời chỉ có thể đến vào sau năm 2010

Nông Khắc Ý