Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms

Từ cá basa rút ra bài học 

TBKTVN, 17/9/2003

Vụ kiện chống bán phá giá cá ba sa tại Mỹ đã tạm dừng. Ðây có lẽ là vụ kiện đầu tiên sau khi Hiệp định thương mại Việt Mỹ được thực thi. Bài học gì được rút ra cho các DN Việt Nam sau vụ kiện này?

Một hội thảo tổ chức tại Tp.HCM ngày 12/9 vừa qua do Ðại học Kinh tế Tp.HCM và các đại diện luật sư, công ty tư vấn và các doanh nghiệp đưa ra. Tại đây, ông Demetrios J. Maratis, Luật sư trưởng của Hội đồng thương mại Việt Mỹ cho hay: Trong thời gian qua, báo chí đã đưa nhiều tin tức xung quanh vụ kiện chống bán phá giá của cá da trơn của VN tại Mỹ thay vì cần quan tâm nhiều hơn đến việc những cố gắng của cả hai bên trong việc thi hành Hiệp định Việt Mỹ và điều này đã gây ra những phản ứng tiêu cực nhất định.

Ðằng sau vụ kiện rút ra kinh nghiệm gì?

Ông Maratis nhấn mạnh: nhiều người trong số những người Việt và Mỹ đều cho rằng sau vụ kiện này chỉ có một số ít người tại Mỹ nhận được lợi ích, còn nhiều nông dân trong vùng Ðồng bằng Sông Cửu Long bị thiệt hại. Tuy nhiên, chúng ta cần chuẩn bị tinh thần về những vụ kiện có thể xảy ra về chống phá giá từ kinh nghiệm của vụ chống bán phá giá cá basa vừa qua. Các doanh nghiệp Việt Nam cũng cần biết rằng vụ kiện cá ba sa vừa qua chỉ là một trong số 276 vụ kiện bán phá giá đã xảy ra trên toàn thế giới vào năm 2002.

Hiện đã có một số lời khuyên rằng các DN không nên quá tập trung vào thị trường Mỹ, nên đa dạng hóa thị trường, tránh rủi ro. Nhưng làm theo lời khuyên này không dễ gì, vì khó có ngành công nghiệp nào trong cùng một lúc có thể đáp ứng được nhiều thị trường.

Luật sư Trương Trọng Nghĩa, Phó giám đốc Trung tâm đầu tư và phát triển ngoại thương Tp.HCM cho rằng: các nhà DN VN cũng có thể kiện các DN Mỹ bán hàng vào VN nếu họ bán phá giá. Tuy nhiên, sau vụ kiện bán phá giá này thì VN vẫn nên tích cực làm ăn với Mỹ. Hiện đã có một số lời khuyên rằng các DN không nên quá tập trung vào thị trường Mỹ, nên đa dạng hóa thị trường, tránh rủi ro. Nhưng làm theo lời khuyên này không dễ gì, vì khó có ngành công nghiệp nào trong cùng một lúc có thể đáp ứng được nhiều thị trường. Thị trường là phải gắn với các vấn đề về mẫu mã sản phẩm, giá cả, chất lượng và thị hiếu người mua.

Trong khi đó, Mỹ là một nước có kim ngạch nhập khẩu tới 1200 tỷ USD/năm và luôn luôn nhập siêu, nhiều quốc gia lớn nhỏ khác trên thế giới và trong khu vực vẫn tập trung vào thị trường Mỹ. Chính vì thế các DN VN cần mau chóng gia tăng quan hệ thương mại với Mỹ cả về số lượng và chất lượng để hai bên đều gắn bó với nhau bằng quyền lợi và tránh tổn hại trong quan hệ với nhau.

Các DN VN cũng nên tích cực sử dụng các luật sư, các công ty tư vấn trong và ngoài nước để có các lời khuyên và sự giúp đỡ tốt nhất. Cũng nên chuẩn bị ngay từ khâu sản xuất, kinh doanh để có thể lường trước những gì sẽ xảy ra thay vì để xuất khẩu với doanh số vài chục triệu USD rồi bị kiện mới lo chạy.

Luật sư Lê Công Ðịnh, Phó giám đốc công ty White & Case, Công ty tư vấn luật có vai trò quan trọng trong vụ kiện cá basa cho biết: tại Mỹ đã có nhiều vụ kiện chống bán phá giá các sản phẩm nông nghiệp khác vào Mỹ như tỏi tươi của Trung Quốc, nước cam ướp lạnh của Brazin, mật ong của Achentina, gạo của Thái Lan, nấm đóng hộp của Trung Quốc, của Indonesia, nước thơm đóng hộp của Thái Lan, hoa tươi của Colombia, Ecuador, mật ong của Trung Quốc. Như vậy VN cũng chỉ là một trong số các trường hợp mà thôi.

Cần chuẩn bị cho các vụ có thể xảy ra

Khi một sản phẩm nhận được quyết định của DOC (Bộ Thương mại Mỹ) liệt vào loại sản phẩm có bán phá giá thì sản phẩm sẽ phải tính giá trị theo giá trị áp đặt với nước không có nền kinh tế thị trường (mà VN và Trung Quốc đang bị coi là nước không có nền kinh tế thị trường). Cách tính là mức tiêu thụ thực tế của các nhà xuất khẩu với các nguyên liệu, nhân công và năng lượng nhưng sẽ được xác định giá trị theo giá và thông số của nước thay thế. Các chi phí quản lý của nước thay thế. Các chi phí bán hàng, chi phí chung và chi phí hành chính của nước thay thế. Lợi nhuận của ngành công nghiệp cũng là lợi nhuận chung của nước thay thế và mức tiêu thụ thực tế của nhà xuất khẩu với các vật liệu đóng gói cũng được xác định theo giá của nước thay thế.

Sau khi xem xét vụ kiện và những gì liên quan đến Luật chống bán phá giá của Mỹ, các nhà xuất khẩu Việt Nam cần quan tâm với một số vấn đề, nhất là có khả năng vụ kiện chống bán phá giá tôm hay một số vụ kiện khác sẽ xảy ra. Thứ nhất là Việt Nam có thể yêu cầu huỷ quy chế nước không có nền kinh tế thị trường được không? Trên thực tế thì DOC đã quyết định rằng Việt Nam là nước không có nền kinh tế thị trường trong vụ kiện cá basa. Như vậy khó có khả năng để DOC sẽ xem xét lại quyết định này. Ngay cả Trung Quốc cũng chấp nhận quy chế nước không có nền kinh tế thị trường cho 12 năm sau khi gia nhập WTO. Vì vậy, lời chuyên từ White & Case là các doanh nghiệp Việt Nam cần chuẩn bị cho vụ kiện chống bán phá giá sử dụng phương pháp tính toán với nước không có nền kinh tế thị trường.

Với vấn đề các nhà xuất khẩu Việt Nam có thể được hưởng mức thuế suất chống bán phá giá riêng biệt không, có thể thấy rằng DOC không thể tiến hành điều tra từng công ty. Họ sẽ chọn ra một số công ty lớn nhất chiếm 60% tỷ trọng lượng sản phẩm nhập khẩu và các công ty khác sẽ được áp mức bình quân của các mức thuế suất của các công ty lớn. Vì thế, các công ty lớn cần phải bắt đầu công việc chuẩn bị và các công ty nhỏ của Việt Nam cần xem xét các giải pháp.

Cũng trong vấn đề này, để có thể hưởng mức thuế suất chống bán phá giá riêng biệt thì DOC sẽ yêu cầu các nhà xuất khẩu chứng minh sự độc lập trong các hoạt động xuất khẩu mà không có sự can thiệp của Chính phủ VN cả về lý thuyết lẫn thực tế. Trong trường hợp này, các công ty tư nhân nhỏ rất dễ chứng minh, còn các doanh nghiệp nhà nước thì khó chứng minh hơn, nhất là các công ty có tầm cỡ quốc gia. Vì vậy, các doanh nghiệp cần xem xét tư cách pháp lý và cơ chế hoạt động theo Luật Doanh nghiệp để chứng minh sự độc lập.

Bán phá giá và định giá chi phí sản xuất

Các nhà xuất khẩu VN cũng phải biết tìm đồng minh Mỹ ở giai đoạn sớm nhất để chứng minh các nhà đánh bắt thuỷ sản đã không có đủ sự hỗ trợ của các nhà chế biến.

Thứ ba, về phương pháp tính toán bán phá giá "nguyên con" so với phương pháp tính toán bán phá giá theo quy trình khép kín. Theo White &Case, nếu DOC sử dụng giá của nguyên liệu sống làm chi phí đầu vào chủ yếu thì rất khó để đạt được mức thuế bán phá giá thấp. Nếu DOC sử dụng thức ăn, lao động và các chi phí khác cho việc nuôi/thu hoạch nguyên liệu, mức thuế bán phá giá sẽ thấp hơn. Các vụ kiện tại Tòa án Mỹ gần đây đã ủng hộ việc sử dụng quy trình sản xuất khép kín nếu các công ty sử dụng quy trình sản xuất khép kín. Lời khuyên của Wihe & Case là cần xem xét các hoạt động và tài liệu của công ty ngay từ bây giờ để quyết định báo cáo các dữ liệu về sản xuất như thế nào.

Thứ tư, về nước thay thế, DOC sẽ sử dụng các thông tin từ một nước thay thế để định giá các chi phí sản xuất đầu vào của VN mà Bangladesh và Ấn Ðộ có thể là nước được chọn thay thế. Vì vậy cần thu thập dữ liệu từ hai nước này, xem xét việc thuê các nhà tư vấn hoặc liên kết với các quốc gia đó. Các DN VN cũng cần xem xét lại tập quán lưu trữ tài liệu của mình vì DOC sẽ tiến hành điều tra xác minh tại chỗ với các nhà xuất khẩu, một công ty sẽ được điều tra trong vòng 5 ngày làm việc.

DOC cũng xem xét các tài khoản, hóa đơn, hồ sơ hải quan, các khoản hoàn thuế, tài liệu công ty và hồ sơ sản xuất cùng hàng ngàn tài liệu thu thập được để xem xét. Họ cũng yêu cầu dịch hàng ngàn tài liệu và phân tích chi tiết về luật pháp và quy định của Việt Nam. Vì thế các DN VN cần tham vấn các chuyên gia luật pháp VN, người có thể hỗ trợ đáp ứng các yêu cầu của DOC và đảm bảo rằng câu trả lời phải thống nhất với các vụ kiện chống bán phá giá đã xảy ra có liên quan đến VN.

Thứ năm, các nhà xuất khẩu VN cũng phải biết tìm đồng minh Mỹ ở giai đoạn sớm nhất để chứng minh các nhà đánh bắt thuỷ sản đã không có đủ sự hỗ trợ của các nhà chế biến. Vì các nhà đánh bắt thuỷ hải sản Mỹ không thể nộp đơn khởi kiện chống bán phá giá nếu không có sự hậu thuẫn của các nhà chế biến thuỷ sản. Họ chỉ có quyền khởi kiện thuỷ sản sống, không phải thuỷ sản chế biến, các nhà đánh bắt thuỷ sản Mỹ đòi hỏi sự hỗ trợ của các nhà chế biến thuỷ sản Mỹ.

Cuối cùng, các DN VN cần có sự hỗ trợ về mặt chính trị. Vì thế họ cần làm việc với nhà xuất khẩu của các quốc gia khác, các nhà nhập khẩu Mỹ và các bạn bè của VN để củng cố sự hỗ trợ chính trị cho các nhà xuất khẩu thuỷ sản trước khi các vụ kiện bắt đầu.

Anh Thi - (17/09/2003)