Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms

Cá basa, và câu chuyện của một cựu binh Mỹ

E-Nhân dân, 5/9/2003

Ông James Rhodes là một cựu binh Mỹ bị nhiễm chất độc da cam và lại được chính những bác sĩ Việt Nam cứu sống. Ông đã tự mình tìm ra sự thật đen tối đằng sau quyết định quy kết Việt Nam bán phá giá cá basa.

Ông James Rhodes, một cựu binh Mỹ, từng tham gia chiến tranh Việt Nam vào những năm cuối của thập niên 60, nay là một nhà hoạt động xã hội và nhà báo nghiệp dư vẫn thường viết cho tờ nhật báo Tin Coosa, bang Alabama, miền nam nước Mỹ.

Ông cho biết sau khi từ cuộc chiến tranh Việt Nam trở về, ông đã nhiễm chất độc da cam, với 14 khối u trên khắp thân thể. Theo lời khuyên của một người bạn, ông Rhodes quay trở lại Việt Nam để chữa bệnh bằng thuốc nam và châm cứu, ông tới TP Hồ Chí Minh vào các năm 1990, 1992 và theo lời ông, việc chữa trị đó "đã góp phần cứu sống cuộc đời tôi". Qua hai đợt điều trị này, ông Rhodes hiểu con người và đất nước Việt Nam hơn những gì ông đã biết thời chiến tranh.

Tháng 7-2003, ông Rhodes đến sứ quán Việt Nam tại Washington để xin thị thực vào Việt Nam với mục đích đưa cậu con trai út, David Rhodes, đăng ký vào một khóa học châm cứu ở TP Hồ Chí Minh và đưa vợ ông, bà Nina, nhân viên của trường đại học John Hopkins, đến chữa bệnh bằng thuốc nam và châm cứu. Qua một số cán bộ sứ quán, ông được biết các chủ trại cá catfish Mỹ đang kiện các công ty xuất khẩu cá basa Việt Nam bán phá giá mặt hàng này vào thị trường Mỹ. Không tin vào câu chuyện phi lý đó, ông quyết tâm tự tìm hiểu sự thật.

Tháng 8-2003, ông Rhodes đến TP Hồ Chí Minh. Sau khi hoàn tất thủ tục nhập học cho David, ông đã dành những ngày còn lại của chuyến đi để nghiên cứu tài liệu, gặp gỡ, trao đổi với các quan chức Mỹ, Việt Nam, trực tiếp đến tỉnh An Giang thăm những người nuôi cá basa, cá tra...

Khám phá đầu tiên của ông Rhodes là cá tra và cá basa Việt Nam đã từng bị các chủ trại cá catfish Mỹ vận động Quốc hội Mỹ ban hành luật không cho mang thương hiệu "catfish", chữ mà người Mỹ vẫn thường dùng để gọi khoảng gần 400 loại cá da trơn khác nhau. Ông nói: "Như vậy, theo luật Mỹ, không có cá catfish Việt Nam trên thị trường Mỹ" mà chỉ có cá tra và cá basa. Vậy thì, các chủ trại cá catfish Mỹ kiện cái gì ?

Ông Rhodes cho biết các chủ trại cá catfish Mỹ từng tung ra những tin đồn nói rằng cá basa và cá tra Việt Nam "bị nhiễm chất độc da cam", và rằng Chính phủ Việt Nam đứng đằng sau việc bán "phá giá ồ ạt" loại cá này vào thị trường Mỹ...

Dẫn lời các quan chức đáng tin cậy của cả phía Mỹ và phía Việt Nam mà ông đã tiếp xúc trực tiếp, ông Rhodes đi đến kết luận rằng cá tra và basa Việt Nam được sản xuất theo đúng quy trình và tiêu chuẩn phù hợp với quy định của Cơ quan quản lý thực phẩm và dược phẩm Mỹ (FDA) và chắc chắn không có chuyện "Chính phủ Việt Nam bao cấp cho việc sản xuất loại cá này".

Ông Rhodes tán thành với nhận định của bà Virginia Foote, Chủ tịch Hội đồng thương mại Mỹ - Việt Nam, khi cho rằng vụ kiện cá tra và cá basa Việt Nam là do các nghị sĩ đại diện cho các chủ trại cá catfish ở miền nam nước Mỹ đưa ra để tranh thủ sự ủng hộ của khối cử tri giàu có này chứ không hề "có bất kỳ lời phàn nàn, ta thán nào từ phía những người tiêu dùng Mỹ hay các doanh nghiệp Mỹ".

Qua tìm hiểu, ông Rhodes được biết hơn 40.000 gia đình nông dân đồng bằng sông Cửu Long sống chủ yếu bằng nghề nuôi cá tra và cá basa. Những người này, theo ông, "đã bị các nhà chính trị ở Washington, những người thường vỗ ngực tự xưng là đại diện cho những giá trị Kitô giáo, và thị trường tư bản tự do, phản bội". Ông tin rằng những người nông dân ấy đã lao động sáng tạo, làm ra sản phẩm có tính cạnh tranh cao và họ hướng tới thị trường Mỹ với hy vọng được đối xử công bằng theo đúng những "luật chơi chung" mà họ đã dũng cảm chấp nhận từ một vị thế rất thấp.

Ông Rhodes đã thấy tận mắt cách tổ chức, quy trình nuôi cá của ông nông dân nghèo Bảy Phú, của chị Thùy Trang... ở An Giang, nơi có điều kiện thiên nhiên, sông nước phù hợp với con cá, công lao động rẻ, chi phí lớn nhất cho việc nuôi cá là tiền mua thức ăn của cá. Những người nông dân này đã từng có "giấc mơ làm giàu" trước khi con cá của họ bị các nhà chức trách Mỹ áp đặt mức thuế "chống phá giá". Nay, họ phải thu hẹp sản xuất, cắt giảm nhân công và tìm kiếm những thị trường thay thế.

Ông Rhodes viết: "Tình hình này càng cho thấy lập trường giả nhân giả nghĩa của một số nhà chính trị Mỹ. Chính các nhà chính trị từng tìm cách gắn mình với những chính sách của Tổng thống Reagan trong đó có chính sách về tự do mậu dịch, thị trường tự do, từng lớn tiếng rao giảng về cải cách "theo mô hình kinh tế tư nhân" lại là những người lớn tiếng la lối khi những người nông dân đồng bằng sông Cửu Long phát triển sản xuất theo "mô hình kinh tế tư nhân" và chấp nhận những luật chơi của thị trường tự do".

Ông Rhodes khuyến cáo các nhà chính trị Mỹ: "Thay vì tiếp tục triển khai một chiến dịch "tìm diệt" những người nông dân nghèo Việt Nam, có lẽ chúng ta nên học tập họ. Thực tế là, miền nam nước Mỹ không có con sông Hậu, không có công lao động rẻ; và do đó miền nam nước Mỹ sẽ không bao giờ có thể cạnh tranh được với những đối tác Việt Nam, những người không hề được chính phủ của họ bao cấp".

Ông Rhodes còn cho biết trước đây ông đã có những bài nói, bài viết bảo vệ sự công bằng cho những người nông dân Việt Nam, và ông đã nhận được những lời đe dọa từ một vài "chủ trại cá ở Alabama". Nhưng ông vẫn thực sự tin rằng đa số người Mỹ là những người trọng sự thật và với những sự thật mới nhất từ đồng bằng sông Cửu Long, rất có thể những chủ trại cá catfish Mỹ sẽ nhận ra vấn đề và các nhà chính trị Mỹ sẽ thấy được cái "lợi bất cập hại" trong cách hành xử của họ.

NGUYỄN MINH

(P/v TTXVN tại Washington)